Rodziny osób z uzależnieniem popełniają ten błąd nagminnie. Dr Bohdan Woronowicz ostrzega przed pułapką pomagania

• Ochrona osoby pijącej przed skutkami nałogu odbiera jej szansę na zauważenie problemu oraz podjęcie leczenia odwykowego
• Ekspert zwraca uwagę, że podatność na uzależnienie bywa dziedziczona biologicznie, a ludzki układ nagrody reaguje wówczas mocniej na daną używkę
• W Polsce działa niemal 3000 grup Anonimowych Alkoholików, które stanowią solidną bazę trwałego wychodzenia z uzależnień

Dlaczego rodziny wpadają w pułapkę pomagania?

Wiele rodzin osób uzależnionych próbuje ratować sytuację, np. spłacając długi partnera, sprzątając mieszkanie ze śladów nadużycia alkoholu, czy usprawiedliwiając nieobecności uzależnionego przed pracodawcą. Dr Bohdan Woronowicz zaznacza, że taka postawa wcale nie pomaga. Ona odbiera choremu kontakt z rzeczywistością.

- W rodzinach i wśród bliskich przyzwyczailiśmy się do tego, by się wzajemnie wspierać i sobie pomagać. O ile w większości życiowych sytuacji ma to pozytywne strony, o tyle w przypadku uzależnienia powoduje bardzo złą rzecz. Jeżeli osoba uzależniona nie ponosi żadnych konsekwencji swoich zachowań dzięki kochającej rodzinie, to nawet nie zdaje sobie sprawy, że dzieje się coś złego – mówi Bohdan Woronowicz. 

Wyręczanie nadużywającego alkoholu w codziennych obowiązkach i zacieranie śladów kryzysów blokuje zrozumienie skali problemu. 

- Rodzina chce jak najlepiej – chroni i broni. Natomiast osoba, która w związku z przyjmowaniem substancji demonstruje niewłaściwe zachowania, nie ma świadomości, że robi coś złego czy niekorzystnego, ponieważ rodzina szybko to sprząta, odkręca i załatwia. Z mojego punktu widzenia jest to coś najtrudniejszego i najgorszego, gdyż taka postawa uniemożliwia bliskiej osobie dostrzeżenie, że jej zachowania stają się groźne - tłumaczy dr Woronowicz.

Jak rozpoznać sygnały ostrzegawcze?

Początek problemu bywa niewinny, gdy alkohol zaczyna służyć rozładowywaniu codziennego napięcia. Zwykle mówi się wtedy, że to tylko niewinna lampka wina wieczorem. Bez niej trudno się rozluźnić, a przecież po pracy każdemu należy się relaks. 

- Podstawowym objawem uzależnienia jest utrata kontroli nad piciem i nad relacją z alkoholem. Jeżeli widzimy, że ktoś coraz częściej sięga po alkohol, nawet bardzo niewinnie, a dodatkowo robi to dlatego, że odkrył, iż alkohol poprawia jego samopoczucie lub w czymś pomaga – to wiadomo, że będzie robił to coraz częściej – dr Woronowicz jest tu stanowczy. 

Podkreśla, że jeśli taka sytuacja często się powtarza, to jest to powód do niepokoju. Prawdopodobnie są to pierwsze symptomy uzależnienia. Ostrzeżeniem staje się również nerwowość w chwilach, gdy brakuje alkoholu, oraz zachłanność podczas spotkań towarzyskich. Terapeuta uzależnień wskazuje moment, w którym pojawia się największe niebezpieczeństwo.  

- Sygnałem ostrzegawczym jest także zachłanne picie, częste wznoszenie toastów, ponaglanie innych i picie kolejka za kolejką. Jednak zarówno dla rodziny, jak i dla samego pijącego, najbardziej niebezpiecznym sygnałem jest doznanie olśnienia w stylu: „Wypiłem i nagle stałem się kimś, kim chciałbym być. Nagle troski odeszły, przestałem się martwić i zapomniałem o problemach” – podkreśla dr Woronowicz. 

Co to jest współuzależnienie?

Osoby żyjące pod jednym dachem z uzależnionym przejmują odpowiedzialność za błędy partnera, wpadając w poczucie bezradności. 

- Bliscy osób uzależnionych często nie potrafią pogodzić się z tym, że ich starania nie przynoszą efektu. Bardzo chcą naprawić sytuację, ale uzależniony uniemożliwia udzielenie pomocy. Wywołuje to ogromną frustrację i poczucie własnej nieudolności. Co więcej, osoba uzależniona często wmawia bliskiemu: „Piję przez ciebie, bo nie zrobiłeś tego czy owego. Gdybyś zachowywał się inaczej, nie musiałbym pić”. W ten sposób wpędza bliskich w poczucie winy - wyjaśnia Dr Bohdan Woronowicz.

Uleganie oskarżeniom sprawia, że rodzina odkłada szukanie profesjonalnego wsparcia. 

- Jeżeli chronisz uzależnionego przed konsekwencjami, to skąd on ma wiedzieć, że potrzebna jest mu pomoc? Człowiek, który nie ponosi konsekwencji swoich zachowań, nie widzi potrzeby zmian ani konsultacji ze specjalistą. Uzależnienie psychiczne, przekonanie, że alkohol daje ulgę, szybko prowadzi do uzależnienia fizycznego i sytuacyjnego – mówi terapeuta. 

W samotności trudno wytrzeźwieć. Po co są grupy wsparcia?

Wychodzenie z nałogu wymaga obecności innych ludzi z podobnymi doświadczeniami. Dr Woronowicz tłumaczy, dlaczego uzależnieni najczęściej pracują w grupach wsparcia. Praktyka pokazuje, że jest to najskuteczniejszy model w pracy nad pokonaniem nałogu.  

- Nie wierzę w skuteczne trzeźwienie wyłącznie w kontakcie indywidualnym. Terapia indywidualna ma sens w dwóch momentach: na początku, by zmotywować pacjenta do wejścia w program grupowy, oraz po zakończeniu programu grupowego, gdy pojawią się szczegółowe, indywidualne problemy. Generalnie jednak ludziom potrzebni są inni ludzie do tego, żeby wyjść z uzależnienia – podkreśla specjalista. 

W skrajnych okolicznościach jedynym wyjściem bywa postawienie twardych granic lub czasowe odejście od osoby uzależnionej. To jednak jest niezwykle trudne, zwłaszcza w sytuacji, gdy cała rodzina ma kłopoty z komunikacją albo są w niej różne konflikty, uniemożliwiające porozumienie. 

- Bywają sytuacje, gdy rodzina musi się odwrócić. Niekiedy dopiero wtedy, gdy bliscy przestają sprzątać po uzależnionym, zaczyna on doświadczać pełnych konsekwencji i decyduje się na leczenie. Ważne jest jednak, by cała rodzina była w tym zgodna. Często bywa tak, że żona wyrzuca pijącego męża, a matka go przygarnia i obwinia synową. To prosta droga do pogłębiania uzależnienia – wyjaśnia dr Woronowicz. 

W Polsce działa niemal 3000 grup Anonimowych Alkoholików oraz placówki leczenia uzależnień i współuzależnienia. Doświadczenie specjalistów pokazuje, że wyjście z nałogu pozostaje możliwe na każdym etapie, pod warunkiem że chory doświadczy konsekwencji swoich czynów, a bliscy zadbają o własne granice.