Nowe badania, nowe zagrożenie. Naukowcy ostrzegają przed wirusami w szybach wentylacyjnych starszych bloków
Najnowsze badania opublikowane 12 maja 2026 roku w czasopiśmie naukowym PLOS ONE dowodzą, że patogeny przenoszone drogą powietrzną, takie jak wirusy odry, grypy oraz SARS-CoV-2, mogą przemieszczać się między mieszkaniami w budynkach wielorodzinnych. Analiza ogniska zakażeń w hiszpańskim wieżowcu wykazała, że wspólnym mianownikiem dla chorych były wertykalne piony wentylacyjne w łazienkach, co obala mit o izolacji sanitarnej w zamkniętych lokalach i wymusza rewizję norm budowlanych.
- Pionowe rozprzestrzenianie się wirusa: Zakażenia w badanym budynku w Santander objęły 15 osób w czterech mieszkaniach połączonych wspólnym kanałem wentylacyjnym, mimo braku bezpośredniego kontaktu między lokatorami
- Potwierdzona ścieżka transmisji: Sekwencjonowanie genomowe wirusa oraz monitorowanie stężenia dwutlenku węgla w pustych lokalach udowodniły, że zakaźny aerozol wędrował infrastrukturą łazienkową
- Zjawisko odwróconego ciągu: Uruchomienie okapu kuchennego lub zmiany warunków atmosferycznych powodują powstanie podciśnienia, które zasysa powietrze z pionu do wnętrza mieszkania
Niewidzialna ścieżka transmisji w pionach łazienkowych
Badania opublikowane w PLOS ONE analizują mechanizm przemieszczania się patogenów w starszym typie budownictwa wielorodzinnego. Przedmiotem analiz był 7-piętrowy budynek mieszkalny w hiszpańskim mieście Santander, w którym w czerwcu 2020 roku udokumentowano pionowe skupisko 15 przypadków zachorowań na COVID-19. Zakażenia wystąpiły w czterech lokalach usytuowanych bezpośrednio jeden nad drugim, a wywiad epidemiologiczny potwierdził brak interakcji społecznych między chorymi sąsiadami.
Przebieg infekcji uznano za anomalię, ponieważ zjawisko to miało miejsce podczas lockdownu, w okresie o zerowej transmisji środowiskowej wirusa w mieście. Zespół naukowy z University of Colorado Boulder, we współpracy z badaczami z Hiszpanii i Kanady, rozpoczął poszukiwania wewnątrzbudynkowej ścieżki przemieszczania się aerozoli, odrzucając klasyczną drogę zakażenia z człowieka na człowieka.
Głównym elementem architektonicznym łączącym zakażone lokale były wewnętrzne łazienki pozbawione okien. System odprowadzania powietrza z tych pomieszczeń opierał się na pasywnym, współdzielonym pionie wentylacyjnym. Naturalna konwekcja w takich układach pozwalała na transportowanie w górę szybu cząsteczek zawierających materiał genetyczny patogenów, które były uwalniane do powietrza podczas oddychania chorych lokatorów lub ulegały aerozolizacji w wyniku spłukiwania toalet.
Wpływ codziennych urządzeń na cyrkulację zakaźnego aerozolu
Aby zrekonstruować ruch powietrza wewnątrz szybu, naukowcy zastosowali modelowanie komputerowe systemu CONTAM, opracowane przez National Institute of Standards and Technology. Wykonane symulacje oraz fizyczne pomiary ciśnienia udowodniły występowanie zjawiska odwróconego ciągu. Powietrze z pionu wentylacyjnego powracało przez otwarte kratki bezpośrednio do wnętrza niższych mieszkań, co wyklucza skuteczność izolacji za pomocą zamkniętych drzwi.
Czynnikiem zmieniającym kierunek przepływu zakażonego powietrza okazało się wyposażenie AGD. Pomiary infrastruktury wykazały, że uruchomienie okapu kuchennego w którymkolwiek z mieszkań generowało podciśnienie. Działanie mechanicznego wyciągu w kuchni zasysało skażone powietrze ze wspólnego kanału łazienkowego z prędkością osiągającą 2 metry na sekundę, wtłaczając zakaźne cząsteczki do strefy mieszkalnej w kilka minut.
Zmiany meteorologiczne stanowiły kolejny katalizator transmisji patogenów. Wahania warunków pogodowych oraz różnice temperatur pomiędzy zewnętrznym otoczeniem a wnętrzem budynku wpływały na ciśnienie w szybach wentylacyjnych. Wyższe temperatury otoczenia w stosunku do chłodniejszego wnętrza wtłaczały strumień powietrza w dół przewodów, co uniemożliwiało ewakuację aerozoli i wymuszało ich cyrkulację pomiędzy kondygnacjami.
Dowód na transfer powietrza między mieszkaniami uzyskano dzięki stacjonarnemu monitoringowi niezamieszkanego lokalu w tym samym pionie. W trakcie trwania eksperymentu zespół badawczy zaobserwował nieprawidłowości środowiskowe:
- w opuszczonym mieszkaniu zanotowano wysokie stężenia dwutlenku węgla (CO2),
- ponieważ głównym źródłem wewnętrznego CO2 w budynkach jest ludzki oddech, jego obecność uwiarygodniła przepływ powietrza z wyższych, zamieszkanych pięter w dół szybu,
- potwierdzenie hipotezy przyniósł wynik badania genetycznego – sekwencjonowanie genomowe próbek udowodniło identyczność szczepu wirusa u zakażonych lokatorów.
Konieczność modernizacji norm budowlanych i infrastruktury
Uzyskane w Hiszpanii wyniki analizy wykraczają swoim znaczeniem poza zagrożenie związane z pandemią wirusa SARS-CoV-2. Publikacja udowadnia, że poprzez współdzielone, grawitacyjne systemy wentylacyjne mogą rozprzestrzeniać się inne choroby przenoszone drogą powietrzną, w tym wirusy odry czy grypy. Starsze budynki wielorodzinne, posiadające pasywne kanały bez systemów wentylacji mechanicznej i barier przepływowych, funkcjonują w tkance miejskiej na całym świecie.
Autorzy badania postulują aktualizację standardów w inżynierii budowlanej w celu prewencji sanitarno-epidemiologicznej. Jako rekomendację techniczną wskazują instalację mechanicznych wentylatorów z klapami zwrotnymi w istniejących przewodach łazienkowych. Zastosowanie kierunkowych zaworów uniemożliwia cofanie się zanieczyszczonego powietrza do łazienek, wymuszając przepływ zakaźnych aerozoli w kierunku wylotu dachowego.
W przypadku braku możliwości modernizacji starych ciągów wentylacyjnych, doraźną strategią redukcji ryzyka dla mieszkańców jest utrzymywanie ciągłej pracy wentylatorów wyciągowych oraz stosowanie oczyszczaczy powietrza z filtrami HEPA. Profesor Shelly Miller z Wydziału Inżynierii Mechanicznej na University of Colorado Boulder, podsumowując wagę odkrycia, zwraca uwagę na skalę problemu:
- Nawet jeśli znajdujesz się z dala od źródła zakażenia, jeśli powietrze w waszych lokalach jest połączone, nadal możesz zachorować. Może się to zdarzyć w wielorodzinnym budynku mieszkalnym przez kanały wentylacyjne, w hotelu między korytarzem a pokojami, w biurowcach pomiędzy biurami lub na statku wycieczkowym.
Źródło: Pacjenci.pl
