Śnią się tuż przed śmiercią. Ten jeden motyw powtarza się u większości pacjentów
W ostatnich dniach życia niektórzy pacjenci opowiadają o snach tak wyrazistych, jakby naprawdę uczestniczyli w przedstawianych wydarzeniach. W ich relacjach szczególnie często pojawiają się osoby, które już nie żyją. Niekiedy takie spotkania przynoszą ukojenie, innym razem wywołują niepokój. Relacje personelu opieki paliatywnej pokazują, jak ważne mogą być te doświadczenia dla chorych i ich bliskich.
- Najczęściej opisywanym motywem jest spotkanie ze zmarłą bliską osobą
- Sny i wizje bywają odbierane jako wyjątkowo rzeczywiste
- Niektóre obrazy uspokajają, a inne wywołują lęk
- Rozmowa o takim doświadczeniu może pomóc w opiece nad chorym
Co śni się pacjentom w ostatnich dniach życia?
W opowieściach ludzi znajdujących się u kresu życia powraca przede wszystkim jeden obraz: spotkanie z kimś bliskim, kto wcześniej odszedł. Może to być członek rodziny, przyjaciel, a nawet ukochane zwierzę. Nie chodzi przy tym wyłącznie o zwykłe wspominanie zmarłych. Pacjenci opisują ich obecność we śnie lub wizji tak, jakby spotkanie odbywało się naprawdę. Czasami rozmowa jest krótka, ale pozostawia po sobie silne wrażenie, do którego chory później wraca.
Wśród przytaczanych relacji znalazła się historia kobiety, której miał ukazać się zmarły mąż. „Czekam na ciebie” – usłyszała od niego. Takie słowa mogą być dla rodziny poruszające, lecz ich znaczenie zależy przede wszystkim od tego, jak przeżywa je sam pacjent. Dla jednej osoby będzie to kojące wspomnienie bliskości, dla innej trudny obraz związany z rozstaniem. To właśnie osobisty charakter takich snów sprawia, że warto wysłuchać ich bez narzucania gotowej interpretacji.
Zobacz też: Wapń to "polski lek" na alergię. Naukowcy ujawnili prawdę
Sny i wizje przed śmiercią bywają wyjątkowo realistyczne
Nie wszystkie opisy dotyczą spotkań z ludźmi. Pojawiają się także obrazy drogi, schodów, jasnego światła, drzwi albo tunelu. Jedna z osób opowiadała o wspinaniu się boso w stronę otwartych, rozświetlonych drzwi. Inna relacja dotyczyła białego konia biegnącego wzdłuż morza. Każdy z tych obrazów jest inny, ale łączy je wyrazistość. Chorzy mogą zapamiętywać nie tylko to, kogo zobaczyli, lecz także szczegóły otoczenia i atmosferę całego zdarzenia.
Takie doświadczenia określa się jako sny i wizje u kresu życia, w skrócie ELDVs. Przyjrzeli się im badacze z włoskiego ośrodka Azienda USL-IRCCS di Reggio Emilia. Zebrali odpowiedzi 239 osób związanych z opieką paliatywną, w tym lekarzy, pielęgniarek, psychologów i wolontariuszy hospicyjnych. Badano więc relacje personelu o przeżyciach chorych, a nie sny zarejestrowane bezpośrednio u wszystkich pacjentów.
Zobacz też: Bez tego dokumentu NFZ nie sfinansuje leczenia. Zacznie się 1 stycznia
Czy sny przed śmiercią dają ukojenie, czy budzą strach?
Dla części pacjentów spotkanie ze zmarłą osobą staje się doświadczeniem pełnym spokoju. Obecność kogoś znajomego może dawać poczucie bliskości w czasie, kiedy codzienność wygląda już zupełnie inaczej niż wcześniej. Badacze zwracają uwagę także na możliwość rozmowy o odchodzeniu w sposób pośredni. Zamiast wprost nazywać trudne uczucia, chory opowiada o śnie, postaci lub drodze, którą zobaczył. Autorzy badania opisali te doświadczenia jako mające „ważny potencjał relacyjny”, podkreślając rolę rozmowy między pacjentem a opiekującymi się nim osobami.
Nie oznacza to jednak, że każdy taki sen jest przyjemny. W relacjach personelu były też wizje wywołujące silny lęk, w tym obraz potwora z twarzą matki. Tego rodzaju opowieści mogą towarzyszyć trudnym emocjom lub nierozwiązanym sprawom, ale nie powinny być odczytywane według jednego sztywnego schematu. Ważniejsze od doszukiwania się ukrytych znaków jest pytanie, co chory czuł podczas snu i po przebudzeniu. Ta sama obecność zmarłej osoby może być dla różnych pacjentów czymś zupełnie innym.
Jak reagować, gdy bliska osoba opowiada o snach przed śmiercią?
Najważniejsze jest potraktowanie tej opowieści poważnie, nawet jeśli jej treść wydaje się niezwykła. Pacjent nie zawsze chce usłyszeć wyjaśnienie, co oznaczają drzwi, światło czy spotkanie ze zmarłym. Czasami potrzebuje po prostu możliwości opowiedzenia o tym, co widział, bez obawy o ocenę. Kierująca badaniem Elisa Rabitti zwracała uwagę, że chorzy często obawiają się mówić o podobnych doświadczeniach, ponieważ nie chcą zostać wyśmiani ani uznani za osoby zdezorientowane. Milczenie może sprawić, że ważna część ich przeżyć pozostanie nieznana rodzinie i personelowi.
Nie należy też automatycznie uznawać każdej takiej wizji za przejaw zaburzeń świadomości. Według autorów badania rozmowa o snach może pomagać w rozpoznawaniu potrzeb emocjonalnych chorego i lepszym dostosowaniu opieki. Jeśli wizja wywołuje strach lub cierpienie, warto powiedzieć o tym zespołowi opiekującemu się pacjentem. Badacze nie rozstrzygają, skąd dokładnie biorą się powtarzające obrazy ani co oznaczają. Wskazują jednak, że niezależnie od ich pochodzenia dla umierającego człowieka mogą być czymś bardzo realnym i ważnym.
