Kod „F” na L4 to plaga naszych czasów. ZUS podał niepokojące dane o Polakach

L4 z powodu zaburzeń psychicznych – najnowsze dane ZUS

Analiza rejestrów ZUS ukazuje bezprecedensowy wzrost liczby dni niezdolności do pracy z powodu problemów ze zdrowiem psychicznym:

• Szacuje się, że w 2024 roku wystawiono około 1,6 miliona zwolnień lekarskich w tej kategorii schorzeń. Oznacza to wzrost o 13,8% w ubiegłym roku (wobec 1,4 mln w roku 2023). Przy utrzymaniu obecnego trendu w kolejnych analizach liczba ta może zbliżyć się do granicy 1,8–2 milionów zaświadczeń.
• Łączny czas absencji z powodu zaburzeń psychicznych wyniósł aż 30,3 miliona dni. To wzrost o ponad 16,2% w stosunku do roku poprzedniego.
• Schorzenia z grupy „F” odpowiadają już za 12,6% wszystkich dni absencji chorobowej w Polsce. Stały się one jedną z głównych przyczyn czasowej niezdolności do pracy, ustępując miejsca jedynie schorzeniom układu mięśniowo-szkieletowego, chorobom układu oddechowego oraz ciążom.
• Koszty finansowe z tytułu wypłacanych świadczeń chorobowych są znaczące – szacuje się, że w 2024 roku przekroczyły one próg 31 miliardów złotych w skali całego systemu.

Zwolnienie lekarskie z kodem "F" – co się pod tym kryje?

Choć kategoria „F” obejmuje szerokie spektrum diagnoz, dane statystyczne pokazują, że główną przyczyną zwolnień nie są ciężkie przewlekłe choroby psychiczne, lecz zaburzenia wynikające z przeciążenia stresem. Według danych ZUS, najczęściej diagnozowane jednostki chorobowe to:

• F43 – Reakcja na ciężki stres i zaburzenia adaptacyjne: Stanowi najczęstszą przyczynę absencji w tej grupie, odpowiadając za 35,3% wszystkich zwolnień z kodem F (wzrost z 33,9% w 2023 r.). Przekłada się to na blisko 10,7 miliona dni niezdolności do pracy. Wskazuje to na trudności pacjentów w radzeniu sobie z przewlekłym napięciem i nagłymi zmianami życiowymi lub zawodowymi.
• F41 – Inne zaburzenia lękowe (w tym zaburzenia lękowe z napadami lęku): Odpowiadają za 18,1% zwolnień, co przekłada się na około 5,7 miliona dni absencji.
• F32 i F33 – Epizody depresyjne i zaburzenia depresyjne nawracające: Łącznie stanowią ponad 26% wszystkich zwolnień w tej kategorii. Z powodu samych tylko epizodów depresyjnych pacjenci wymagali w ubiegłym roku 5,8 miliona dni odpoczynku i rekonwalescencji.
• F10 – Zaburzenia psychiczne i zaburzenia zachowania spowodowane użyciem alkoholu: Odpowiadają za 4,5% zwolnień w omawianej grupie.

Profil demograficzny pacjentów

ZUS gromadzi również dane demograficzne, które pozwalają określić, w jakich grupach społecznych problem ten występuje najczęściej:

• Płeć: Zdecydowanie częściej zaświadczenia lekarskie z powodu zaburzeń psychicznych otrzymują kobiety. Dotyczy ich blisko 61,8% wystawianych druków e-ZLA z kodem F.
• Wiek: Najdłużej przebywającą na tego typu zwolnieniach grupą są osoby pomiędzy 30. a 39. rokiem życia. Zarówno u kobiet (30,8%), jak i u mężczyzn (29,2%) z tej grupy wiekowej odnotowuje się najwyższy odsetek dni absencji. Eksperci wskazują, że jest to okres kumulacji najwyższych wymagań zawodowych oraz obowiązków związanych z życiem prywatnym i rodzinnym.
• Sezonowość: Rejestry wskazują na zwiększoną częstotliwość wystawiania zaświadczeń w miesiącach jesiennych. Szczególnie wyróżnia się październik (niemal 150 tysięcy zwolnień z kodem F, co stanowi około 9,3% wszystkich e-ZLA wydanych w tym miesiącu).

Przyczyny rosnącego trendu

Wzrost liczby zaświadczeń z kodem „F” jest procesem wieloczynnikowym i nie powinien być interpretowany w sposób uproszczony. Specjaliści z zakresu medycyny pracy, psychiatrii oraz psychologii organizacji wskazują na kilka kluczowych aspektów:

• Obciążenie psychiczne w miejscu pracy: Zgodnie z badaniami (m.in. Koalicji Bezpieczni w Pracy), presja zawodowa, nadmiar obowiązków oraz trudne relacje interpersonalne (w tym przemoc słowna, której doświadcza nawet 55% badanych) prowadzą do chronicznego stresu, bezsenności oraz zespołu wypalenia zawodowego.
• Większa świadomość społeczna: Zjawisko to wynika również z pozytywnego trendu – spadku stygmatyzacji zaburzeń psychicznych. Pacjenci wykazują wyższą świadomość własnego zdrowia i częściej, w momentach kryzysu, decydują się na poszukiwanie profesjonalnej pomocy lekarskiej, zamiast ignorować niepokojące objawy somatyczne i psychiczne.

Źródło: ZUS