Wysyp meszek od maja. 4 objawy ukąszenia, które wymagają pilnej wizyty na SOR

Niewidzialne zagrożenie i zmiany klimatyczne w Polsce

Zgodnie z danymi taksonomicznymi i entomologicznymi (m.in. baza CAB International oraz baza PubMed Central), rodzina meszek (Simuliidae) to niezwykle zróżnicowana grupa, obejmująca ponad 2000 gatunków rozprzestrzenionych na całym świecie. W środowisku naukowym zwraca się uwagę, że postępujące zmiany klimatyczne mają bezpośredni wpływ na biologię tych owadów w Europie. Wyższe średnie temperatury sprawiają, że sezon ich aktywności w Polsce ulega wyraźnemu wydłużeniu, co przekłada się na znacznie wyższe obciążenie gabinetów dermatologicznych i alergologicznych.

Warto podkreślić różnicę między komarami a meszkami. Aparat gębowy meszki nie służy do subtelnego nakłuwania skóry, lecz do jej fizycznego rozrywania. Następnie owad wprowadza w ranę ślinę zawierającą specyficzne enzymy i toksyny, które zapobiegają krzepnięciu krwi. Owady te mają tendencję do zmasowanych ataków – często wielokrotnie gryzą odsłonięte części ciała, dając pacjentom przykre wrażenie całkowitego „obsiadania”. To właśnie liczne mikrourazy w połączeniu z alergenami obecnymi w ślinie owada stanowią główne źródło późniejszych problemów zdrowotnych.

Kto musi zachować szczególną ostrożność po ukąszeniu?

Systematyczne przeglądy naukowe, takie jak publikacje na łamach czasopisma Alergoprofil, wyraźnie rozdzielają ryzyko zdrowotne związane z meszkami w zależności od strefy geograficznej. O ile w krajach tropikalnych i subtropikalnych meszki są wektorami groźnych patogenów (m.in. wirusów powodujących żółtą febrę, dengę czy wirusa Zika), o tyle w Polsce ryzyko przeniesienia tego typu chorób wirusowych jest obecnie klasyfikowane jako bardzo niskie. Na terenie Europy Środkowej głównym i realnym niebezpieczeństwem są silne reakcje nadwrażliwości.

U zdecydowanej większości pacjentów kontakt z owadem kończy się na uciążliwym, miejscowym świądzie, drobnym zaczerwienieniu oraz niewielkich pęcherzach. Istnieją jednak grupy chorych, u których powikłania po kontakcie ze śliną meszki przybierają drastyczny i przewlekły charakter. Zalicza się do nich pacjentów z:

• nadreaktywnością układu odpornościowego (skłonność do nasilonych alergii krzyżowych),
   
• atopowym zapaleniem skóry (AZS) (naruszona bariera naskórkowa sprzyja nadkażeniom bakteryjnym ran po ukąszeniach),
   
• zaburzeniami krzepnięcia krwi (większe ryzyko powstawania wylewów podskórnych i przedłużającego się krwawienia z uszkodzonych naczyń włosowatych).

W przypadku tych osób osłanianie rąk, nóg i karku – zwłaszcza w godzinach wieczornych, kiedy aktywność meszek osiąga szczyt – stanowi absolutną podstawę profilaktyki.

Zobacz także:

Zwykły obrzęk czy wstrząs? Wskazania do pilnej wizyty na SOR

Najpoważniejszym ryzykiem związanym ze zmasowanym atakiem owadów jest wystąpienie wstrząsu anafilaktycznego. Samoleczenie przy użyciu maści dostępnych bez recepty jest wystarczające jedynie przy łagodnych objawach miejscowych.

Istnieją jednak ścisłe kryteria, które wymagają natychmiastowej konsultacji na Szpitalnym Oddziale Ratunkowym (SOR) lub w trybie pilnym u alergologa. Należy wezwać pomoc medyczną, gdy pojawią się następujące symptomy:

• szybko postępujący, twardy i rozległy obrzęk, który wykracza daleko poza miejsce samego ukąszenia,
   
• duszności, świszczący oddech, uczucie ucisku w klatce piersiowej lub obrzęk dróg oddechowych (szczególnie języka i gardła),
   
• oświetlony, wiśniowoczerwony kolec zmian skórnych, mogący sugerować silną odpowiedź tkankową,
   
• spadek ciśnienia tętniczego, zawroty głowy, zasłabnięcia lub utrata przytomności.

Odrębną procedurą objęte są osoby podróżujące. Jeżeli pacjent powrócił niedawno z krajów tropikalnych lub subtropikalnych, gdzie występują ogniska chorób wektorowych, i po ukąszeniach obserwuje u siebie wysoką gorączkę, silny ból stawów i głowy oraz charakterystyczną wysypkę wybroczynową, konieczna jest pilna wizyta u specjalisty chorób zakaźnych.

Certyfikowane substancje chroniące przed meszkami

Medycyna podróży oraz instytucje odpowiedzialne za zdrowie publiczne stawiają sprawę jasno: skuteczność zapobiegania ukąszeniom opiera się na preparatach o naukowo udowodnionym działaniu. Zastosowanie przypadkowych mieszanek zapachowych lub olejków eterycznych o niskim stężeniu często nie przynosi żadnego rezultatu.

Zarówno Światowa Organizacja Zdrowia (WHO), jak i Europejska Agencja Chemikaliów (ECHA) rekomendują opieranie ochrony na sprawdzonych repelentach. Przy zakupie środków w aptece lub drogerii pacjenci powinni zawsze sprawdzać skład INCI na opakowaniu. Preparat jest uznawany za skuteczny i bezpieczny (przy zachowaniu zaleceń producenta), jeśli zawiera jedną z trzech poniższych substancji aktywnych:

• DEET (N,N-Dietylo-m-toluamid) – najdokładniej przebadana substancja odstraszająca owady,
   
• Pikarydyna (znana również jako ikarydyna) – środek o wysokim profilu bezpieczeństwa, niewchodzący w reakcję z tworzywami sztucznymi,
   
• IR3535 – syntetyczny aminokwas wykazujący silne działanie repelencyjne, szczególnie polecany osobom poszukującym delikatniejszych form ochrony.

Prawidłowe nałożenie odpowiedniego preparatu chemicznego na odsłoniętą skórę jest najskuteczniejszą, a często jedyną barierą pomiędzy zdrowym pacjentem a owadem będącym w stanie wywołać ciężką reakcję alergiczną.

Artykuł ma charakter poglądowy i informacyjny. Nie stanowi porady medycznej ani nie zastępuje konsultacji z lekarzem lub farmaceutą.

Źródło: Pacjenci