Zmiany w diagnostyce i leczeniu podwyższonego cholesterolu
Ponad połowa zawałów serca dotyczy pacjentów, których całkowity cholesterol mieścił się w standardowej normie laboratoryjnej. Przez lata powszechne było przekonanie, że wysoki poziom „dobrego” cholesterolu HDL rekompensuje błędy żywieniowe i chroni tętnice przed zmianami miażdżycowymi.
Obecnie wytyczne Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego wyraźnie wskazują na zmianę podejścia w diagnostyce lipidowej. Lekarze odchodzą od polegania wyłącznie na wskaźniku HDL oraz cholesterolu całkowitym. Warto poznać nowe parametry, które znacznie precyzyjniej określają faktyczne ryzyko chorób sercowo-naczyniowych.
Koniec mitu o ochronnej funkcji HDL
Dotychczas wysoki wynik cholesterolu całkowitego często tłumaczono podwyższoną frakcją HDL, traktując ją jako naturalną barierę odprowadzającą nadmiar tłuszczu z krwiobiegu. Nowe dane kliniczne weryfikują ten pogląd.
Kardiolodzy wykazali, że wysoki HDL nie stanowi wystarczającej ochrony przed zawałem czy udarem, jeśli w organizmie wciąż krąży zbyt dużo cząsteczek miażdżycorodnych. Co więcej, badania sugerują, że skrajnie wysokie stężenia HDL mogą sprzyjać stanom zapalnym.
Z tego powodu współczesna medycyna nie traktuje już tego parametru jako uniwersalnej gwarancji zdrowia układu krążenia.
Nowy lipidogram – najważniejsze wskaźniki
Zamiast skupiać się na mało precyzyjnym cholesterolu całkowitym, europejscy i polscy specjaliści wyznaczyli nowe cele terapeutyczne, oparte na trzech kluczowych markerach:
- cholesterol LDL (frakcja miażdżycorodna) – podstawowy wskaźnik do obniżenia. Zgodnie z wytycznymi Polskiego Towarzystwa Lipidologicznego dla osób po zawale, z zaawansowaną miażdżycą lub cukrzycą, docelowa wartość wynosi poniżej 55 mg/dl, a u pacjentów o bardzo wysokim ryzyku – poniżej 40 mg/dl;
- cholesterol nie-HDL (non-HDL-C) – obecnie jeden z najważniejszych markerów obok LDL. Stanowi sumę wszystkich szkodliwych cząsteczek we krwi (w tym LDL, VLDL czy IDL), które bezpośrednio przyczyniają się do odkładania blaszek miażdżycowych;
- apolipoproteina B (ApoB) – bardzo dokładny wskaźnik kardiologiczny. Jest to białko obecne na każdej cząsteczce cholesterolu o potencjale miażdżycorodnym. Zbadanie stężenia ApoB pozwala precyzyjnie ocenić liczbę szkodliwych cząsteczek krążących w krwiobiegu.
Jak samodzielnie obliczyć cholesterol nie-HDL?
W standardowych badaniach na NFZ rzadko oznacza się białko ApoB, a cholesterol nie-HDL nie zawsze widnieje na wydruku laboratoryjnym. Można go jednak łatwo wyliczyć samodzielnie na podstawie podstawowego lipidogramu.
Aby sprawdzić swój poziom cholesterolu nie-HDL, wystarczy od wyniku cholesterolu całkowitego odjąć wartość frakcji HDL.
Jeśli uzyskany wynik przekracza 100 mg/dl, a pacjent ma dodatkowe czynniki ryzyka – takie jak nadciśnienie, nadwaga, cukrzyca lub palenie tytoniu – wskazuje to na podwyższone ryzyko sercowo-naczyniowe, nawet jeśli pozostałe parametry mieszczą się w wyznaczonych normach.
Indywidualne podejście do norm laboratoryjnych
Częstym błędem jest samodzielne interpretowanie wyników wyłącznie na podstawie zakresów referencyjnych widocznych na wydruku z laboratorium. We współczesnej medycynie opartej na dowodach naukowych nie istnieje jedna, uniwersalna norma lipidowa dla każdego pacjenta.
Stężenie cholesterolu LDL wynoszące 110 mg/dl może być uznane za bezpieczne dla zdrowego 30-latka, ale stanowi poważne ryzyko i wskazanie do wdrożenia leczenia u 55-latka z nadciśnieniem oraz obciążonym wywiadem rodzinnym. Oceny ryzyka i ustalenia docelowych wartości w lipidogramie powinien zawsze dokonywać lekarz, opierając się na indywidualnym profilu zdrowotnym pacjenta.
Bibliografia:
- Mach, F., Baigent, C. (2020). 2019 ESC/EAS Guidelines for the management of dyslipidaemias: lipid modification to reduce cardiovascular risk. „European Heart Journal”, 41(1), 111-188. Link: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31504418/
- Solnica, B., Sygitowicz, G. (2024). 2024 Guidelines of the Polish Society of Laboratory Diagnostics and the Polish Lipid Association on laboratory diagnostics of lipid metabolism disorders. „Archives of Medical Science”, 20(3), 743-755. Link: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11094830/
- Banach, M., Burchardt, P. (2021). Wytyczne PTL/KLRWP/PTK/PTDL/PTD/PTNT diagnostyki i leczenia zaburzeń lipidowych w Polsce 2021. „Nadciśnienie Tętnicze w Praktyce”, 7(3), 113-222. Link: https://www.nadcisnienietetnicze.pl/sites/scm/files/2022-01/Wytyczne%20PTLKLRWPPTKPTDLPTDPTNT%20diagnostyki%20i%20leczenia%20zaburze%C5%84%20lipidowych%20w%20Polsce%202021.pdf
