Znamy laureatów Nagrody Nobla 2025 w dziedzinie medycyny
Komitet Noblowski właśnie ogłosił nazwiska trójki badaczy, którzy pokazali, że układ odpornościowy ma wbudowane… hamulce. Dzięki nim wiemy, jak uniknąć sytuacji, w której nasz organizm atakuje sam siebie – a to otwiera drogę do zupełnie nowych terapii.
- Mary E. Brunkow, Fred Ramsdell i Shimon Sakaguchi otrzymali Nobla za opisanie roli „strażników” odporności, czyli limfocytów T regulatorowych
- Ich prace wyjaśniają, dlaczego jedni chorują na cukrzycę typu 1 czy reumatoidalne zapalenie stawów, a inni nie, oraz jak nowotwory potrafią ukrywać się przed układem odpornościowym
- Odkrycie otwiera drogę do precyzyjnych leków: jednych, które „odhamują” naszą odporność w walce z rakiem, i drugich, które ją wyciszą przy chorobach autoimmunologicznych
Bohaterowie tegorocznej immunologicznej rewolucji
Naukowcy nagrodzeni w tym roku nie pracowali w jednym laboratorium, lecz połączyło ich wspólne pytanie: dlaczego nasze limfocyty T zazwyczaj wiedzą, kogo atakować, a kogo zostawić w spokoju?
Mary Brunkow odkryła gen FOXP3 – kluczowy „przełącznik” dla komórek odpowiedzialnych za tolerancję immunologiczną.
Fred Ramsdell wykazał, że mutacje tego genu prowadzą do niekontrolowanych reakcji odpornościowych, co w skrajnych przypadkach kończy się śmiertelnym zapaleniem wielonarządowym.
Shimon Sakaguchi nadał tym komórkom nazwę limfocyty T regulatorowe i udowodnił, że można je wyizolować i badać jak precyzyjne narzędzie do regulacji odporności.
Nagroda – oprócz prestiżu także 11 mln koron szwedzkich – podkreśla dziś wagę badań, które łączą genetykę, immunologię i perspektywę kliniczną.
Limfocyty T regulatorowe zmieniają zasady gry
Zwykle przedstawiamy układ odpornościowy jako armię. Tymczasem odkrycie T-regów pokazuje, że armia bez policji wojskowej szybko stałaby się groźna także dla cywilów.
Limfocyty T regulatorowe to wyspecjalizowana frakcja limfocytów, które rozpoznają „nasze” białka i tłumią nadmierne reakcje. Brakujący lub wadliwy gen FOXP3 skutkuje poważnymi zaburzeniami odporności.
1. Hamowanie autoagresji
- Bez sprawnych T-regów organizm zaczyna atakować własne tkanki. Tak dzieje się w cukrzycy typu 1, łuszczycy czy reumatoidalnym zapaleniu stawów.
- Terapie, które wzmacniają funkcję T-regów, są już testowane klinicznie – ich celem jest przywrócenie równowagi, a nie „wyłączenie” całej odporności.
2. Odhamowanie odpowiedzi na nowotwór
- W guzach solidnych liczba T-regów bywa nadmierna, co tłumi atak komórek odpornościowych na raka.
- Badane są leki, które selektywnie blokują T-regi w obrębie guza, nie zakłócając ich ochronnej roli w reszcie ciała. To jeden z najgorętszych kierunków onkologii immunologicznej.
Immunologia to przyszłość medycyny
Dla świata medycyny tegoroczny Nobel to nie tylko symboliczny ukłon w stronę podstawowej immunologii, lecz także wyraźny sygnał, że czas na praktyczne wdrożenia. Już teraz firmy biotechnologiczne przyspieszają prace nad cząsteczkami, które precyzyjnie modulują działanie limfocytów T regulatorowych; pierwsze terapie komórkowe oparte na tym mechanizmie mogą trafić do klinik w ciągu kilku lat.
Dzięki lepszemu zrozumieniu „hamulców” odporności lekarze będą w stanie korygować tylko nadaktywną część układu immunologicznego, zamiast tłumić go w całości, co zmniejszy ryzyko groźnych zakażeń u pacjentów.
Przeczytaj też: Immunoterapia raka płuca: przełom z Gdańska może wydłużyć życie pacjentów
Odkrycie otwiera też nową perspektywę dla osób z rzadkimi chorobami o niejasnym podłożu: zaburzona tolerancja immunologiczna, która często je napędza, staje się teraz uchwytnym celem terapeutycznym, a tym samym impulsem do poszukiwania skuteczniejszych metod diagnostyki i leczenia.
Źródła:
- NobelPrize.org
- Karolinska Institutet
- Nature Reviews Immunology, „Regulatory T cells in health and disease”, 2024
- Reuters, „Brunkow, Ramsdell and Sakaguchi win 2025 Nobel medicine prize”, 6 października 2025
