Badanie na 150 tys. pacjentów: Wiek biologiczny a rosnące ryzyko raka

Skokowy wzrost zachorowań i poszukiwanie nowych czynników ryzyka

W ostatnich latach w placówkach medycznych obserwuje się wyraźny wzrost przypadków nowotworów u osób przed 50. rokiem życia. Problem ten dotyczy przede wszystkim nowotworów takich narządów jak: rak piersi, rak jelita grubego, nowotwory nerek oraz rak macicy. Zgromadzone statystyki wskazują na zauważalną tendencję. Z globalnego raportu opublikowanego w 2023 roku wynika, że liczba tego typu diagnoz onkologicznych u młodszych pacjentów wzrosła o 25 proc. na przestrzeni lat 1990–2019.

Środowisko medyczne od dawna analizowało przyczynę tego zjawiska, wykluczając, że odpowiada za nie wyłącznie postęp w diagnostyce i powszechniejsze badania przesiewowe. Zwrócono uwagę na głębsze zmiany fizjologiczne zachodzące w organizmach.

Istotnych danych dostarczyło badanie opublikowane 22 czerwca na łamach czasopisma naukowego "Nature Medicine". Praca ta rzuca światło na różnice w starzeniu się poszczególnych pokoleń. Jak wyjaśnia dr n. med. Jyoti Nangalia, hematolog i badaczka nowotworów z Wellcome Sanger Institute w Wielkiej Brytanii, współautorka badania, możliwe, że jesteśmy narażeni na nowe czynniki ryzyka powodujące raka lub że obrona przed nimi ulega w jakiś sposób zmianie.

Wiek biologiczny a metrykalny. Zjawisko "luki wiekowej"

Podstawą opublikowanej analizy było rozróżnienie dwóch pojęć: wieku metrykalnego oraz wieku biologicznego. Wiek metrykalny to wyłącznie liczba lat od momentu narodzin. Z kolei wiek biologiczny odzwierciedla faktyczny stan fizjologiczny organizmu oraz stopień zużycia jego komórek i tkanek. Wiek ten ustala się na podstawie specjalistycznych markerów we krwi oraz w strukturach DNA, które tworzą tzw. zegary starzenia.

Naukowcy sprawdzili, w jaki sposób organizmy pacjentów z różnych pokoleń radzą sobie z upływem czasu. Wykorzystano do tego dane zgromadzone od ponad 150 tysięcy dorosłych osób zapisanych do brytyjskiego rejestru zdrowotnego UK Biobank. Próbki krwi zostały poddane analizie za pomocą modelu określania wieku biologicznego o nazwie PhenoAge.

Zestawienie tych informacji ujawniło zjawisko tzw. luki wiekowej, czyli sytuacji, w której organizm jest biologicznie starszy, niż wskazuje na to data urodzenia pacjenta. Wyniki pomiarów wykazały następujące zależności:

• osoby urodzone w latach 1965–1974 charakteryzowały się większą luką wiekową w porównaniu z pacjentami urodzonymi w latach 1950–1954 (nawet przy porównaniu w tym samym wieku metrykalnym), a różnica wynosiła około 0,23 odchylenia standardowego,
   
• osoby badane w amerykańskim programie All of Us wykazały jeszcze silniejszy trend – pacjenci z roczników 1990–1999 mieli aż o 0,92 odchylenia standardowego większą lukę wiekową niż osoby urodzone w latach 1965–1969.

Zbieżne rezultaty potwierdzono również za pomocą alternatywnej metody oceny markerów krwi (tzw. metoda Klemera-Doubala), co uwiarygodniło wyniki. Zgromadzone informacje pokazują, że młodsze pokolenia wykazują tendencję do szybszego starzenia się na poziomie komórkowym.

Wyższe ryzyko nowotworów litych u osób ze starszym organizmem

Przyspieszone starzenie biologiczne bezpośrednio przekłada się na statystyki onkologiczne. Dane potwierdziły, że u osób wykazujących najwyższą różnicę między wiekiem z dokumentów a faktycznym stanem organizmu ryzyko rozwoju choroby nowotworowej jest wyższe.

Badacze podzielili uczestników na trzy grupy ze względu na ich wynik wieku biologicznego. Osoby zakwalifikowane do grupy z najwyższą "luką wiekową" były o około 15 proc. bardziej narażone na wczesny rozwój nowotworów litych (guzów powstających w obrębie tkanek narządowych, w przeciwieństwie do nowotworów krwi czy układu chłonnego) w porównaniu do pacjentów o najniższych wartościach tego wskaźnika.

Zależność ta uwidoczniła się najsilniej w przypadkach:

• raka płuc (gdzie kluczową rolę przypisuje się starszemu wiekowi biologicznemu układu odpornościowego),
   
• nowotworów przewodu pokarmowego, w tym raka jelita grubego (powiązanego z przyspieszonym starzeniem tkanki tłuszczowej),
   
• raka macicy.

Wdrożenie wiedzy o komórkowym tempie starzenia może ułatwić specjalistom przewidywanie skłonności do zapadania na konkretne jednostki chorobowe.

Ostrożna interpretacja wyników i przyszłość profilaktyki

Eksperci zaznaczają, że modele takie jak PhenoAge to stosunkowo nowa innowacja diagnostyczna. Poszczególne systemy oceny potrafią generować nieznacznie różniące się wyniki dla tego samego pacjenta, co wynika z samego sposobu kalibracji laboratoryjnej. Obecna publikacja jest oceniana jako dowód słuszności koncepcji i wymaga powtórzenia analiz na innych, zróżnicowanych grupach populacyjnych.

Głównym zadaniem dla naukowców pozostaje ustalenie bezpośredniej relacji przyczynowo-skutkowej, co pozwoli precyzyjnie odróżnić statystyczną korelację od ostatecznej przyczyny rozwoju komórek nowotworowych w młodym organizmie. Zrozumienie tego mechanizmu może w przyszłości wpłynąć na standardy profilaktyki onkologicznej.

Bibliografia:

• Biological aging and generational shifts in early-onset cancer risk, Nature Medicine (2026), Link do badania