Pacjenci.pl
Gruźlica kości i stawów - przyczyny, objawy i leczenie

pixabay.com

Gruźlica kości i stawów - przyczyny, objawy i leczenie

18 Listopada 2020

Autor tekstu:

Izabela Wierzbicka

Gruźlica to choroba zakaźna zwykle zajmująca płuca. W przypadku rozsiewu prątków drogą krwionośną może dojść do zajęcia innych narządów, w tym kości i stawów. Ten typ gruźlicy pozapłucnej jest jedną z najczęstszych w Polsce. Objawy ch

Gruźlica kości i stawów – co to za choroba?

Kości i stawy są czwartą co do częstości lokalizacją pozapłucnej gruźlicy w Polsce. W 2005 roku zarejestrowano 87 przypadków co stanowiło 10,6% wśród wszystkich przypadków gruźlicy pozapłucnej. Gruźlica kostno-stawowa rozwija się zazwyczaj na skutek rozsiania gruźlicy pierwotnej zlokalizowanej w płucach, węzłach chłonnych, przewodzie pokarmowym lub jako nawrót lub ponowne zakażenie u chorych z obniżoną odpornością.

Do rozwoju gruźlicy kości i stawów dochodzi na skutek zakażenia prątkami gruźlicy przez krew z ognisk pierwotnych. Charakterystyczne jest tworzenie się zmian zapalno-martwiczo-serowatych w kośćcu. 

Procesem gruźliczym mogą być dotknięte wszystkie kości i stawy, ale w praktyce najczęstszą lokalizacją jest kręgosłup (40-70% przypadków gruźlicy kostno-stawowej). Podczas gdy u dorosłych zmiany umiejscowione są przede wszystkim w odcinku piersiowym dolnym i lędźwiowym, u dzieci zajęty jest górny odcinek kręgosłupa piersiowego oraz kręgosłup szyjny. Gruźlica kości i stawów często dotyka te narażone na największe obciążenie, czyli stawy biodrowe, kolanowe, a znacznie rzadziej łokciowe, nadgarstkowe czy skokowe. Rzadką lokalizacją są żebra lub czaszka. Zwykle zmiany dotyczą jednego stawu bądź kości, ale u dzieci, osób starszych i z obniżoną odpornością może to być proces wieloogniskowy.

Dawniej gruźlica kości i stawów uważana była za chorobę występującą głównie u dzieci i osób młodych i tendencja ta utrzymuje się nadal w krajach o dużym rozpowszechnieniu gruźlicy, jednak w krajach rozwiniętych częściej dotyczy osób starszych. Przypadłość w takim samym stopniu dotyka kobiety jak i mężczyzn.

Gruźlica kości i stawów – przyczyny

Gruźlica kości i stawów najczęściej powstaje na skutek zakażenia prątkami Mycobacterium tuberculosis, czasem także M. bovis. U pacjentów z zaburzeniami odporności może wystąpić zakażenie prątkami nietypowymi, głównie M. avium-intracellulare.

Do zajęcia układu kostno-stawowego dochodzi zwykle drogą krwi lub chłonki z ogniska pierwotnego w płucach, węzłach chłonnych czy przewodzie pokarmowym. Stąd zakażenie przedostaje się do kręgosłupa. Choroba może szerzyć się również bezpośrednio z narządów przylegających. U dzieci choroba jest zwykle wynikiem zakażenia pierwotnego. Pewne znaczenie w rozwoju gruźlicy narządu ruchu przypisuje się przebytym urazom. Prątki mogą pozostawać w stanie uśpienia przez wiele lat zanim dojdzie do uaktywnienia się choroby.

Gruźlica kostno-stawowa – objawy

Pierwsze objawy gruźlicy kości i stawów są nieswoiste, co czyni tę chorobę bardzo podstępną, gdyż często upływa wiele miesięcy zanim pacjent zostanie prawidłowo zdiagnozowany. U chorego mogą wystąpić symptomy ogólne, takie jak niewysoka gorączka, utrata apetytu, spadek masy ciała. U 50% chorych stwierdza się aktywną gruźlicę płuc, natomiast u 20-45% zajęcie układu moczowo-płciowego.

Najczęściej pierwszymi symptomami choroby są:

  • ból,

  • obrzęk,

  • ograniczenie ruchomości w obrębie zajętego stawu,

  • większa łamliwość kości,

  • tkliwość tkanek.

Czasami można stwierdzić osłabienie mięśni i zniekształcenia w tej okolicy. Zdarza się, że jedynym niepokojącym objawem jest niebolesny ropień okołostawowy. Choroba Potta (czyli gruźlica kręgosłupa) powoduje silny ból kręgosłupa i jego sztywność, w toku rozwoju gruźlica niszczy krążki międzykręgowe i rozprzestrzenia się do dalszych kręgów, co może prowadzić ostatecznie do złamań kręgosłupa, ucisku na rdzeń kręgowy i paraliżu dolnej części ciała. Może także pojawić się skrzywienie z tendencją do pogłębiania, aż do powstania garbu.

Już we wczesnej fazie choroby mogą pojawić się zaburzenia neurologiczne ze strony kończyn dolnych polegające na osłabieniu siły mięśniowej, drętwieniu i trudnościach w chodzeniu. Gdy zapalenie gruźlicze dotyczy kręgosłupa szyjnego przebieg choroby bywa gwałtowny. Bóle i sztywność karku są najczęstsze. Niemal we wszystkich przypadkach dochodzi do obrzęku tkanek miękkich pozagardłowych lub wytworzenia ropnia w tej okolicy co powoduje ucisk na przełyk lub tchawicę wywołujący dysfagię, duszność, chrypkę czy uczucie obecności ciała obcego w gardle.

Gruźlica kości i stawów – diagnoza

Podstawą rozpoznania gruźlicy kości i stawów jest wykrycie prątków gruźliczych oraz stwierdzenie typowej ziarniny gruźliczej z martwicą serowatą w materiale pobranym z ogniska chorobowego.

Do najczęstszych badań diagnostycznych wykonywanych w celu rozpoznania gruźlicy kości i stawów należą:

  • test skórny – próba tuberkulinowa (Mantoux); polega ona na wstrzyknięciu śródskórnym w okolicę przedramienia tuberkuliny; zwykle po 48–72 godzinach odczytuje się średnicę nacieku wokół miejsca badania; dodatni odczyn tuberkulinowy (zwykle za taki uznaje się > 12–15 mm nacieku) sugeruje, że pacjent prawdopodobnie jest zakażony prątkami gruźlicy,

  • badanie RTG - Jeżeli zmiany dotyczą kręgosłupa charakterystyczne są nadżerki na górnych i dolnych powierzchniach dwóch sąsiednich kręgów ze zwężeniem szpary międzykręgowej. Gdy proces jest zaawansowany widoczne jest rozległe zniszczenie trzonów z obniżeniem ich wysokości, zapadaniem się przednich odcinków kręgów z pogłębieniem kyfozy na tym poziomie,

  • tomografia komputerowa - ujawnia bardzo wczesne zmiany niewidoczne w badaniu radiologicznym, dokładnie określa rozległość procesu chorobowego. Pokazuje kształt oraz obecność zwapnień w obrębie ropnia, umożliwia także precyzyjne określenie miejsca pobrania materiału z ogniska gruźliczego lub ropnia opadowego,

  • rezonans magnetyczny - jest szczególnie czułą metodą zobrazowania zmian w obrębie kręgosłupa, okolicznych tkanek miękkich oraz w kanale kręgowym,

  • biopsja zmiany z następczym badaniem mikrobiologicznym (hodowlą bakterii, posiewem) lub badaniem metodą PCR w poszukiwaniu prątków gruźlicy.

W diagnostyce gruźlicy kości i stawów bardzo ważna jest diagnostyka różnicowa. Należy brać pod uwagę niespecyficzne przewlekłe zapalenia kości i stawów wywołane przez bakterie, grzyby i mikrobakterie i inne choroby dające podobny obraz kliniczny, takie jak:

  • reumatoidalne zapalenie stawów,

  • choroba Sudecka,

  • kiła,

  • bruceloza,

  • sarkoidoza.

Gruźlica kości i stawów – leczenie

W przypadku gruźlicy kości i stawów stosuje się taki sam zestaw leków przeciwprątkowych jak w gruźlicy płuc, zaleca się jednak zwykle wydłużenie fazy podtrzymującej o 3 miesiące tak by leczenie trwało łącznie 9 miesięcy.

Po wyleczeniu nadal stosuje się leki, tym razem zapobiegające nawrotom choroby, czyli niszczące pozostałe w organizmie bakterie, także te w stanie uśpionym. W przeważającej większości leczenie gruźlicy kości i stawów kończy się sukcesem. Nawroty są bardzo rzadkie.

Wczesne rozpoznanie choroby i włączenie leczenia, zapobiega powstaniu nieodwracalnych uszkodzeń i umożliwia uniknięcie kalectwa.

Zabiegi operacyjne przeprowadzane są zwykle w celach diagnostycznych. Jedynie w przypadku, gdy doszło do silnych zaburzeń neurologicznych i deformacji może zajść konieczność operacji gruźlicy kręgosłupa. Wskazaniem do zabiegu może być również niszczenie stawu i okolicznych tkanek, które w konsekwencji prowadzi do jego niestabilności.

Na szczęście w dzisiejszych czasach, przy wprowadzeniu odpowiedniego leczenia, gruźlica nie jest już chorobą śmiertelną, a rokowania są bardzo dobre.

Izabela WierzbickaAutor

Izabela Wierzbicka

Chcesz się ze mną skontaktować?

Napisz adresowaną do mnie wiadomość na mail: [email protected]

Podobne artykuły

profilaktyka40+

Zdrowie

Program "Profilaktyka 40 Plus" - Bezpłatne badania dla Polaków. Dlaczego warto skorzystać? Ekspert tłumaczy

Czytaj więcej >
dentysta

Zdrowie

Próchnica zębów - 10 faktów i mitów. Ekspert tłumaczy

Czytaj więcej >
waginoplastyka

Zdrowie

Waginoplastyka - wskazania, przebieg, bezpieczeństwo i efekty zabiegu. Ekspert tłumaczy

Czytaj więcej >
ginekolog

Zdrowie

Labioplastyka - wskazania, przebieg, bezpieczeństwo i efekty zabiegu. Ekspert tłumaczy

Czytaj więcej >

Zdrowie

Zespół jelita drażliwego - objawy, leczenie, diagnostyka. Ekspert tłumaczy

Czytaj więcej >
ratownik

Zdrowie

Pierwsza pomoc przedmedyczna - Jak udzielić pomocy w sytuacji zagrożenia życia? Ekspert tłumaczy

Czytaj więcej >