Słodka pułapka. Oto, co dzieje się w organizmie cukrzyka, kiedy zje pączka

Anatomia pączka czyli niszczycielskie trio składników

Tradycyjny pączek to produkt niemal „skrojony” pod to, by gwałtownie podnieść poziom cukru. Składa się on przede wszystkim z mąki pszennej oczyszczonej (węglowodany proste o wysokim indeksie glikemicznym), cukru zawartego w cieście, nadzieniu i lukrze oraz tłuszczu, w którym jest smażony. Takie połączenie sprawia, że energia dostarczana jest do organizmu w sposób błyskawiczny i agresywny, ponieważ produkt ten jest niemal całkowicie pozbawiony błonnika, który mógłby spowolnić wchłanianie glukozy.

Warto zauważyć, że pączek to nie tylko „puste kalorie”, ale przede wszystkim mieszanka:

• węglowodanów rafinowanych: Błyskawicznie rozkładanych do glukozy już w jamie ustnej i żołądku;
   
• kwasów tłuszczowych nasyconych i trans: Obecnych w tłuszczach smażalniczych, które mogą potęgować czasową insulinooporność tkankową;
   
• syropu glukozowo-fruktozowego: Częstego składnika przemysłowych konfitur, który dodatkowo obciąża metabolizm wątroby;

Przeczytaj też: Pączek z Lidla, Biedronki, Kauflandu, czy może z Dino? Dietetyczka ujawnia, które są najlepsze

Gwałtowna hiperglikemia i walka o homeostazę

Już kilkanaście minut po zjedzeniu pączka, glukoza z impetem trafia do krwiobiegu. U osoby zdrowej trzustka wyrzuciłaby potężną dawkę insuliny, by przetransportować cukier do komórek. U diabetyka mechanizm ten jest uszkodzony lub całkowicie nieobecny. Efektem jest hiperglikemia poposiłkowa, która znacząco przekracza normy (często wykraczając poza bezpieczny przedział 7,8–10 mmol/L). Krew staje się gęstsza, a nerki zaczynają pracować na pełnych obrotach, starając się przefiltrować nadmiar cukru i wydalić go z moczem, co prowadzi do odwodnienia i wzmożonego pragnienia.

Wysoki poziom cukru we krwi to nie tylko liczba na glukometrze. To stan, w którym organizm odczuwa:

• Nagłe zmęczenie i silną senność (typowe objawy hiperglikemii).
• Zaburzenia widzenia wynikające ze zmian osmotycznych w soczewce oka.
• Drażliwość, suchość w ustach oraz trudności z koncentracją.

Tłuszczowy hamulec i przedłużony stan zapalny

Obecność dużej ilości tłuszczu w pączku tworzy specyficzny problem nazywany przez pacjentów „efektem pizzy”. Tłuszcz spowalnia opróżnianie żołądka, co sprawia, że cukier uwalnia się do krwi przez wiele godzin. Dla osoby przyjmującej insulinę oznacza to konieczność precyzyjnego dawkowania leku, ponieważ standardowa dawka podana jednorazowo może nie wystarczyć na tak długotrwały wzrost glikemii, prowadząc do tzw. wysokich cukrów wtórnych kilka godzin po posiłku.

Co więcej, tłuszcze nasycone zawarte w pączku mogą indukować krótkotrwały stan zapalny. Wolne kwasy tłuszczowe wpływają na receptory insulinowe, co sprawia, że komórki stają się mniej wrażliwe na działanie insuliny (zarówno własnej, jak i podanej z zewnątrz). Organizm diabetyka zostaje uwięziony w błędnym kole wysokiego poziomu cukru i czasowo zwiększonej oporności na leczenie, co może rzutować na samopoczucie przez resztę dnia.

Długofalowe konsekwencje dla układu sercowo-naczyniowego

Pojedynczy pączek nie spowoduje natychmiastowych, trwałych uszkodzeń, ale każde ekstremalne wychylenie glikemii niekorzystnie wpływa na śródbłonek naczyń krwionośnych. Wysoki poziom cukru sprzyja powstawaniu końcowych produktów zaawansowanej glikacji (AGE), które niszczą białka w organizmie, czyniąc naczynia krwionośne sztywnymi i kruchymi. Jest to jeden z czynników przyspieszających rozwój powikłań cukrzycowych, takich jak zmiany w mikrokrążeniu czy problemy z nerkami.

Dla diabetyka kluczem do przetrwania słodkich okazji jest świadomość i planowanie. Jeśli nie chcesz rezygnować z pączka, warto rozważyć wersję pieczoną lub domową z mniejszą ilością cukru. Dobrym pomysłem jest również poprzedzenie słodkości posiłkiem bogatym w błonnik (np. sałatką lub orzechami) oraz krótki spacer po jedzeniu, co pomoże mięśniom szybciej „spalić” nadmiar glukozy.

Bibliografia:

Polskie Towarzystwo Diabetologiczne, Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u chorych na cukrzycę, 2024/2025.
diabetyk.org.pl, Hiperglikemia poposiłkowa – to wciąż wyzwanie w leczeniu cukrzycy.
Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej (NCEŻ), Indeks glikemiczny i jego znaczenie w dietoterapii cukrzycy.
alab.pl, Hiperglikemia – objawy, przyczyny i diagnostyka.
American Diabetes Association (ADA), Standards of Care in Diabetes – 2024.