5 najbardziej trujących grzybów w polskich lasach. Pod żadnym pozorem ich nie jedz
Sezon na grzybobranie to dla wielu Polaków sport narodowy – i chwila nieuwagi, która potrafi kosztować zdrowie, a nawet życie. Choć myślimy, że rozpoznajemy „pewniaki”, statystyki pokazują, że las wciąż bywa sędzią surowym.
- W Polsce co roku odnotowuje się od 500 do 1 000 zatruć grzybami, z czego 30–60 kończy się zgonem
- Dane Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego wskazują jednak, że poważnych, zgłoszonych przypadków było w 2022 r. 22, a w 2023 r. 13 – to efekt lepszej diagnostyki, ale też zaniżonego raportowania łagodnych zatruć
- Śmiertelność wciąż generuje ta sama „zabójcza piątka” grzybów – naucz się ją rozpoznawać, zanim wejdziesz do lasu
Grzybobranie z adrenaliną – statystyki, które dają do myślenia
Lekarze ostrzegają, że większość ofiar to amatorzy przekonani o własnym doświadczeniu. Oficjalne meldunki Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego – Państwowego Instytutu Badawczego notują raptem kilkadziesiąt ciężkich hospitalizacji rocznie, ale eksperci Głównego Inspektoratu Sanitarnego mówią o setkach mniej dramatycznych przypadków, które nigdy nie trafiają do rejestrów. W ciągu ostatniej dekady roczny bilans wahał się od 500 do 1 000 zatruć, z 30–60 zgonami.
Tendencja spadkowa w „twardych” raportach – 22 zgłoszenia w 2022 r. i 13 w 2023 r. – nie oznacza, że problem zniknął. To raczej dowód, że w statystyce figurują wyłącznie przypadki potwierdzone laboratoryjnie lub zakończone hospitalizacją. A wiele osób leczonych objawowo poza oddziałem toksykologicznym nigdy nie trafi do arkusza kalkulacyjnego.
Zabójcza piątka – jak wygląda każdy z tych grzybów
Wśród ponad trzech tysięcy gatunków grzybów rosnących w Polsce kilka ma potencjał, by zabić po jednym kęsie. Zapamiętaj ich cechy – na zdjęciu i w naturze mogą różnić się od atlasowej „pocztówki”.
Muchomor sromotnikowy (Amanita phalloides) – oliwkowozielony lub jasno-żółty kapelusz, białe blaszki, charakterystyczna pochwa u podstawy trzonu (tzw. kielich śmierci).
Muchomor jadowity (Amanita virosa) – śnieżnobiały od kapelusza po trzon; kapelusz stożkowaty, skóra jedwabista; brak zapachu, co uśpi czujność.
Muchomor wiosenny (Amanita verna) – mniejszy „brat” jadowitego; kapelusz kredowobiały, gładki, często z lekkim połyskiem; śmiertelny już w niewielkiej porcji.
Piestrzenica kasztanowata (Gyromitra esculenta) – brunatny, mózgowaty kapelusz przypominający smardza; toksyna gyromitryna atakuje wątrobę i układ nerwowy.
Zasłoniak rudawy (Cortinarius rubellus) – rdzawe barwy, gęste blaszki; trzon z resztkami zasłony; toksyna orellanina niszczy nerki, a objawy pojawiają się dopiero po kilkunastu dniach.
Przeczytaj też: Czy dzieci mogą jeść grzyby? W jakim wieku i po które gatunki mogą bezpiecznie sięgać?
Alarm w żołądku – co robić, gdy podejrzewasz zatrucie
Jeśli po grzybowym obiedzie pojawią się nudności, wymioty czy gwałtowne bóle brzucha – nie czekaj, aż „przejdzie”. Toksyny niektórych gatunków uszkadzają wątrobę lub nerki po kilku godzinach, a objawy mogą zwodzić, przypominając zwykłe zatrucie pokarmowe.
Pierwsze kroki ratunkowe
Dzwoń pod numer alarmowy 112 i poinformuj o podejrzeniu zatrucia grzybami; każdy, kto jadł tę samą potrawę, powinien trafić do lekarza, nawet bez objawów.
Zabezpiecz resztki potrawy i niedojedzone grzyby – pomogą toksykologowi dobrać leczenie; nie podawaj mleka ani alkoholu, bo przyspieszasz wchłanianie trucizny.
Spiesz się. Lekarze dysponują dziś terapią wymiany osocza i przeszczepem wątroby, ale „złote godziny” szybko mijają. Im dłużej czekasz, tym większa szansa na niewydolność narządową, a w przypadku zasłoniaka – na dializę do końca życia.
Materiał ma charakter informacyjny i nie zastępuje indywidualnej porady medycznej.
Przeczytaj też: Zatrucia cisem pospolitym – objawy i pierwsza pomoc
Źródła:
- Główny Inspektorat Sanitarny. (2022, 23 września). Bezpieczne grzybobranie. https://www.gov.pl/web/gis/bezpieczne-grzybobranie
- Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego – Państwowy Instytut Badawczy. (2024). Choroby zakaźne i zatrucia w Polsce w 2023 r. https://wwwold.pzh.gov.pl/oldpage/epimeld/2023/Ch_2023.pdf
- Lasy Państwowe. (2024). Grzyby jadalne i trujące [Publikacja PDF]. https://swidwin.szczecinek.lasy.gov.pl/documents/20662487/21435860/GRZYBY%2BJADALNE%2BI%2BTRUJACE.pdf
- Ekologia.pl. (2024, 15 lipca). Zasłonak rudy – opis, występowanie i zdjęcia. https://www.ekologia.pl/srodowisko/zaslonak-rudy-opis-wystepowanie-i-zdjecia-grzyb-zaslonak-rudy-ciekawostki/
