Darmowy i skuteczny test na obecność wirusa HPV. Polskie placówki wprowadzają innowacyjny program
Rak szyjki macicy wciąż zbiera tragiczne żniwo, choć od lat istnieją metody jego wczesnego wykrywania. Teraz w Polsce rusza program, w ramach którego kobiety mogą bezpłatnie wykonać test na obecność wirusa brodawczaka ludzkiego (HPV) – głównego sprawcy tego nowotworu. Czy to przełom w profilaktyce?
- Rak szyjki macicy to jeden z nowotworów kobiecych – w Polsce co roku rozpoznaje się około 2 300–2 500 nowych przypadków
- Nowy program umożliwia darmowe badania w kierunku wirusa HPV, który odpowiada za ponad 90% zachorowań na raka szyjki macicy
- Wyniki testu decydują o dalszym postępowaniu – od rutynowej kontroli po szybką diagnostykę i leczenie
Rak szyjki macicy – cichy zabójca kobiet
Rak szyjki macicy rozwija się powoli i przez wiele lat może nie dawać żadnych objawów. Gdy zostaje wykryty w późnym stadium, szanse na wyleczenie są znacznie mniejsze. Według danych Narodowego Portalu Onkologicznego, w Polsce rocznie diagnozuje się średnio 2 300–2 500 nowych przypadków raka szyjki macicy. Liczba zachorowań stopniowo maleje, ale śmiertelność pozostaje znacząco wyższa niż w wielu krajach UE – Polska ma nawet o 70% wyższą śmiertelność niż średnia unijna.
Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) od lat podkreśla, że kluczowa w walce z tym nowotworem jest profilaktyka – zarówno szczepienia przeciwko wirusowi HPV, jak i regularne badania przesiewowe. Polska właśnie wdraża zmiany, które ułatwiają dostęp do diagnostyki.
Od cytologii do testu na HPV – jak zmienia się profilaktyka
Przez dziesięciolecia podstawowym narzędziem przesiewowym była cytologia klasyczna, czyli pobranie wymazu z szyjki macicy i ocena pod mikroskopem. To badanie ma swoje ograniczenia – m.in. mniejszą czułość (więcej wyników fałszywie negatywnych) niż metody molekularne.
Nowszą metodą jest cytologia płynna (LBC), która pozwala na lepsze przygotowanie i ocenę próbki, redukując problemy techniczne klasycznego rozmazu.
Prawdziwym przełomem jest jednak test molekularny na obecność wirusa HPV wysokiego ryzyka (HPV HR) – szczególnie typów 16 i 18, które odpowiadają za 70–80% przypadków raka szyjki macicy.
W Polsce od 1 lipca 2025 r. w ramach programu profilaktyki raka szyjki macicy test HPV HR i cytologia płynna zostały włączone jako bezpłatne badania w Programie Profilaktyki Raka Szyjki Macicy finansowanym przez NFZ.
Przeczytaj też: Pacjenci płacą krocie prywatnie. NFZ oferuje to samo badanie bez opłat
Jak działa innowacyjny test i co oznacza wynik?
Badanie polega na pobraniu wymazu z szyjki macicy – procedura jest szybka i przypomina pobranie do tradycyjnej cytologii. Następnie próbka trafia do laboratorium, gdzie testuje się obecność materiału genetycznego wirusa HPV wysokiego ryzyka.
W zależności od wyniku:
- wynik ujemny (brak wirusa HPV HR) – kobieta kierowana jest do dalszych badań kontrolnych co 5 lat (jeśli poprzedni wynik był negatywny);
- wynik dodatni (obecność wirusa HPV HR) – z tej samej próbki automatycznie wykonuje się cytologię płynną (bez konieczności kolejnego pobrania wymazu);
- stwierdzenie zmian przedrakowych – pacjentka kierowana jest do dalszej diagnostyki (np. kolposkopii, biopsji) i leczenia, zanim nastąpi transformacja w raka.
Warto podkreślić, że wynik dodatni nie oznacza raka – wiele zakażeń HPV ulega samoistnej eliminacji przez układ odpornościowy, szczególnie u młodszych kobiet. To narzędzie do identyfikacji tych przypadków, które wymagają bliższej obserwacji.
Przeczytaj też: Pięć kobiet dziennie umiera na ten nowotwór. Jak go rozpoznać?
Dlaczego warto skorzystać z programu?
Nowy program usuwa barierę finansową – test HPV HR i cytologia płynna są teraz darmowe w ramach NFZ.
- Zakres wiekowy: kobiety w wieku 25–64 lat.
- Warunki: m.in. brak cytologii lub testu HPV HR w ciągu ostatnich 3 lat oraz posiadanie ubezpieczenia zdrowotnego NFZ.
- Bez skierowania – badania są dostępne bez konieczności wcześniejszego skierowania od lekarza.
Dzięki wczesnemu wykryciu zmian można zapobiec rozwojowi zaawansowanego raka, uniknąć ciężkiego leczenia, a także znacznie zwiększyć szanse na pełne wyleczenie.
Materiał ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady medycznej.
Źródła:
- Narodowy Portal Onkologiczny. (2024). Epidemiologia raka szyjki macicy w Polsce. Pobrane z https://onkologia.pacjent.gov.pl/pl/kompendium-chorob-nowotworowych/szyjka-macicy/epidemiologia?utm_source=chatgpt.com
- Onet Wiadomości. (2024, styczeń 26). W Polsce umieralność na raka szyjki macicy o 70% wyższa od średniej UE. Pobrane z https://wiadomosci.onet.pl/nauka/w-polsce-umieralnosc-na-raka-szyjki-macicy-o-70-proc-wyzsza-od-sredniej-ue/dey6e?utm_source=chatgpt.com
- Ministerstwo Zdrowia. (2025). Dwa nowoczesne badania – HPV HR oraz cytologia na podłożu płynnym w Programie Profilaktyki Raka Szyjki Macicy. Pobrane z https://www.gov.pl/web/zdrowie/dwa-nowoczesne-badania---hpv-hr-oraz-cytologia-na-podlozu-plynnym-decyzja-ministry-zdrowia-izabeli-leszczyny-wchodza-do-programu-profilaktyki-raka-szyjki-macicy?utm_source=chatgpt.com
- OnkoNet. (2024). HPV i rak szyjki macicy – znaczenie badań przesiewowych. Pobrane z https://www.onkonet.pl/n_n_ryzyko_hpv.php
