Leki cytotoksyczne – czym są? Charakterystyka, działania niepożądane

Leki cytotoksyczne – czym są? Charakterystyka, działania niepożądane
pixabay.com
Autor Marcelina Dzięciołowska17.03.2021

Leki cytotoksyczne to preparaty stosowane w chemioterapii. Są skuteczne w zabijaniu komórek rakowych, ale mają wiele skutków ubocznych. Leki te niszczą szybko dzielące się komórki, które tworzą tkanki organizmu , takie jak naskórek, nabłonek jelit i szpik kostny. Czym są leki cytotoksyczne? Jakie są działanie niepożądane podczas stosowania tych leków?

Czym są leki cytotoksyczne?

Leki cytotoksyczne są stosowane w leczeniu i długotrwałej remisji chorób nowotworowych osób wysoce wrażliwych na chemioterapię (jest to tzw. postępowanie radykalne).

Ponadto, gdy korzyści z leczenia przewyższają ryzyko pogorszenia stanu ogólnego i jakości życia z powodu niekorzystnego działania poszczególnych leków, leki cytotoksyczne można zastosować w celu przedłużenia życia lub zmniejszenia dyskomfortu i objawów (tzw. postępowanie paliatywne).

Podział leków cytotoksycznych

Leki cytotoksyczne można klasyfikować ze względu na budowę chemiczną, a także mechanizm działania.

Ze względu na budowę chemiczną i mechanizm działania wyróżnia się następujące:

  • leki o działaniu alkilującym,
  • antymetabolity,
  • antybiotyki przeciwnowotworowe,
  • pochodne podofilotoksyny,
  • alkaloidy roślinne,
  • taksoidy,
  • pochodne kamptotecyny.

Charakterystyka leków cytotoksycznych

  • leki alkilujące – istotą mechanizmu działania tych leków jest tworzenie związków chemicznych o molekularnych grupach funkcyjnych niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania komórek nowotworowych, takich jak DNA, RNA, enzymy i hormony o budowie białkowej. Zachodzi to poprzez alkilację, która uszkadza podstawowy proces życiowy komórek nowotworowych – głównie biologiczną aktywność DNA.
  • antybiotyki przeciwnowotworowe – działanie tej grupy leków uzależnione jest od etapu cyklu komórkowego i polega na niszczeniu struktury DNA, produkcji wolnych rodników oraz bezpośrednim niszczeniu błon komórkowych guza.
  • pochodne podofilotoksynowe – to grupa leków, która obejmuje tenipozyd i etopozyd. Ich działanie opiera się na hamowaniu topoizomerazy II, w wyniku czego proces replikacji materiału genetycznego komórek nowotworowych zostaje przerwany, a następnie obumiera. Etopozyd jest stosowany głównie w leczeniu ostrej białaczki szpikowej, chłoniaka nieziarniczego, drobnokomórkowego i niedrobnokomórkowego raka płuca, raka jąder, mięsaka i mięsaka Ewinga.
  • antymetabolity – to leki zależne od fazy cyklu komórkowego, które działają w fazie S i mają budowę chemiczną podobną do związków wykorzystywanych przez komórki rakowe do normalnego funkcjonowania. Ponieważ komórki rakowe nie potrafią „odróżnić” antymetabolitów od wymaganych substancji, wykorzystuje je w trakcie swojego cyklu życiowego.


Działanie niepożądane, które mogą wystąpić podczas stosowania leków cytotoksycznych

Stosowanie chemioterapii wiąże się z wieloma skutkami ubocznymi, które są spowodowane uszkodzeniem narządów i układów o największej zawartości podziału komórek. Częste działania niepożądane leków cytotoksycznych obejmują uszkodzenie szpiku kostnego, które prowadzi do leukopenii, objawiającej się obniżoną odpornością i zwiększonym ryzykiem infekcji oraz małopłytkowością, która objawia się krwawieniem i anemią.

Po zastosowaniu leków cytotoksycznych, szczególnie w przypadku ostrej białaczki i niektórych chłoniaków może wystąpić tzw. zespół lizy nowotworu. Jest spowodowany nagłym pęknięciem dużej liczby komórek nowotworowych i charakteryzuje się takimi chorobami, jak hiperkalcemia, hiperfosfatemia, hipokalcemia, hiperurykemia i niewydolność nerek. Pozostałe skutki uboczne stosowania leków cytotoksycznych to:

  • nudności,
  • wymioty,
  • odczyny alergiczne,
  • supresja szpiku kostnego,
  • zapalenie błony śluzowej przewodu pokarmowego,
  • wypadanie włosów,
  • zwłóknienie płuc,
  • uszkodzenie nerek,
  • kardiomiopatia,
  • neuropatie,
  • uszkodzenie gonad.
Następny artykuł