Operacja zaćmy przywraca ostrość widzenia. Dlaczego wybór soczewki jest taki ważny?

Kogo dotyka zaćma?

Zaćma to choroba demokratyczna. W pewnym wieku, czyli po sześćdziesiątce może dotknąć każdego z nas. Polega na stopniowym mętnieniu naturalnej soczewki oka. Wiąże się z tym szereg objawów.

- Zaćma jest postępującym zmętnieniem naszej własnej soczewki oka, która pełni bardzo ważną funkcję. Dzięki niej widzimy, ponieważ bierze udział w procesie widzenia i w załamywaniu światła. W miarę upływu czasu ta przezroczysta soczewka ulega zmętnieniu, staje się coraz bardziej twarda i sztywniejsza. Nie ulega już tak łatwo odkształceniu, dlatego nie pełni swojej funkcji tak jak powinna – wyjaśnia lek. Tomasz Tomczyk z kliniki Oko-Test Diagnostyka i Chirurgia Oka. 

 

W efekcie zaczynają pojawiać się problemy z widzeniem – na przykład z widzeniem bliży bądź dali, w zależności od układu optycznego oka. W pierwszym etapie objawy te można częściowo niwelować poprzez dobór okularów, chociażby do czytania. Natomiast w późniejszych etapach zmętnienia soczewki okulary przestają pomagać nawet podczas patrzenia w dal.

- Osoby z rozwijającą się zaćmą często zauważają, że obraz staje się zamglony, kolory tracą intensywność, a światło zaczyna bardziej oślepiać. Pojawiają się także trudności z czytaniem, rozpoznawaniem twarzy czy widzeniem po zmroku – wyjaśnia lek. Tomasz Tomczyk. 

Wiek jest głównym czynnikiem ryzyka

Zaćma najczęściej jest związana z procesem starzenia się organizmu. Szacuje się, że ponad 80 proc. osób po 60. roku życia doświadcza jej w różnym stopniu.

- Zaćma jest wynikiem zmian zachodzących wraz ze starzeniem się organizmu, m.in. starzenia się białek soczewki i przebudowy procesów biologicznych w jej obrębie. Oznacza to, że prędzej czy później dotknie ona każdego z nas, choć u jednych pojawi się wcześniej, a u innych później. Dużą rolę odgrywają także czynniki genetyczne oraz środowiskowe. Nie jesteśmy jednak w stanie dokładnie przewidzieć, kiedy zaćma wystąpi u konkretnego pacjenta – wyjaśnia lek. Tomasz Tomczyk.

Choć wiek jest głównym czynnikiem ryzyka, rozwój zaćmy mogą przyspieszać także inne elementy stylu życia i stanu zdrowia. Długotrwała ekspozycja na promieniowanie UV bez odpowiedniej ochrony oczu, palenie tytoniu, cukrzyca czy wysoki poziom cukru we krwi mogą wpływać na szybsze zmiany w naturalnej soczewce oka. Znaczenie mogą mieć również niektóre leki, w tym stosowane długotrwale preparaty sterydowe.

Operacja zaćmy ratuje wzrok

- Nie da się cofnąć zmian zachodzących w soczewce za pomocą farmakologii, czyli leków. Jedyną dostępną na świecie metodą leczenia jest wymiana zmętniałej soczewki na sztuczną, która przejmuje jej funkcję w układzie optycznym oka. Dzięki temu możliwe jest przywrócenie widzenia podobnego do tego z okresu młodości – wyjaśnia dr n. med. Violetta Tomczyk-Dorożyńska z Kliniki Oko-Test Diagnostyka i Chirurgia Oka.

Jedyną skuteczną metodą leczenia zaćmy jest przeprowadzenie kilkunastominutowego zabiegu chirurgicznego. Najczęściej stosowaną techniką jest tzw. fakoemulsyfikacja, czyli małoinwazyjna operacja polegająca na usunięciu zmętniałej soczewki oka i zastąpieniu jej sztuczną soczewką wewnątrzgałkową. 

- Nieleczona zaćma, czyli sytuacja, w której nie wykonujemy operacji i nie wymieniamy zmętniałej soczewki na sztuczną, może doprowadzić do ślepoty. Na szczęście jest to ślepota odwracalna, ponieważ w momencie wykonania zabiegu operacyjnego można przywrócić widzenie – mówi lek. Tomasz Tomczyk.

Jak wygląda operacja zaćmy?

- Zabieg chirurgiczny, czyli fakoeemulsyfikacja zaćmy z wszczepieniem soczewki to najczęściej wykonywana procedura chirurgiczna na świecie, dla doświadczonego chirurga trwa około 10–15 minut. Dla pacjenta zabieg jest całkowicie bezbolesny. Znieczulenie podawane jest w postaci kropli do oka – nie stosuje się zastrzyków do oka ani skomplikowanego przygotowania – wyjaśnia dr n. med. Violetta Tomczyk-Dorożyńska.

Podczas zabiegu chirurg okulista rozbija zmętniałą soczewkę za pomocą ultradźwięków, a następnie usuwa jej fragmenty i wprowadza do oka nową, przezroczystą, sztuczną, która będzie służyła do końca życia. Dzięki temu światło ponownie może prawidłowo docierać do siatkówki, co pozwala przywrócić ostrość widzenia. U wielu pacjentów poprawa jest zauważalna już w kilka minut po operacji, choć pełny efekt stabilizuje się w kolejnych dniach.

- Pacjent przygotowuje się głównie poprzez odpowiednie zakrapianie oczu przed zabiegiem, a podobne postępowanie obowiązuje także po operacji. Sam zabieg nie jest szczególnie obciążający i zazwyczaj nie wyłącza pacjenta z codziennych aktywności – podkreśla dr n.med. Violetta Tomczyk-Dorożyńska.

Nowoczesne soczewki wewnątrzgałkowe zmieniają możliwości leczenia

Współczesna chirurgia zaćmy daje pacjentom znacznie większe możliwości niż jeszcze kilkanaście lat temu. Kluczowym elementem operacji jest wybór soczewki wewnątrzgałkowej, która zastępuje naturalną soczewkę oka. Dr n. med. Violetta Tomczyk-Dorożyńska tłumaczy, że można wszczepić trzy  rodzaje soczewek – jednoogniskowe, typu EDOF oraz wieloogniskowe. Tradycyjne soczewki jednoogniskowe pozwalają zwykle na dobre widzenie na jedną odległość, najczęściej do dali. 

- Zapewniają one dobre widzenie w jednej odległości – najczęściej do dali – a do czytania lub pracy przy komputerze potrzebne są okulary – tłumaczy lek. Tomasz Tomczyk. - Możliwe jest także zastosowanie soczewek korygujących astygmatyzm. Dzięki temu pacjent może po operacji widzieć wyraźniej i ostrzej – dodaje ekspert. Oznacza to, że po operacji pacjent często potrzebuje okularów do czytania. 

Rozwój technologii optycznych sprawił jednak, że dostępne są bardziej zaawansowane rozwiązania, które mogą ograniczyć zależność od okularów w codziennym życiu. Dostępne są również soczewki wieloogniskowe, które mogą uniezależnić pacjenta od okularów – zarówno do dali, jak i do pracy przy komputerze czy czytania. Są to jednak rozwiązania premium, wymagające bardzo dokładnej kwalifikacji oraz rozmowy z pacjentem o jego oczekiwaniach i stylu życia.

- Bardzo ważne jest to, że wybór sztucznej soczewki wszczepianej do oka jest wyborem dokonywanym raz na całe życie. Takiej soczewki nie można później już wymienić na nową – podkreśla dr n. med. Violetta Tomczyk-Dorożyńska. 

Nowoczesne soczewki, jak działają?

Jedną z najnowszych technologii są soczewki wewnątrzgałkowe z optyką spiralną. Ich konstrukcja została zaprojektowana przy wykorzystaniu algorytmów sztucznej inteligencji, które pozwalają precyzyjnie zarządzać światłem wpadającym do oka. Spiralna struktura optyczna kieruje promienie światła w taki sposób, aby efektywnie docierały do siatkówki. Takie rozwiązanie może wpływać na jakość widzenia po operacji. W przypadku niektórych zaawansowanych soczewek wewnątrzgałkowych pacjenci mogą doświadczać zjawisk optycznych, takich jak aureole lub olśnienie wokół świateł w nocy. Optyka spiralna została zaprojektowana tak, aby ograniczać tego typu zaburzenia widzenia już od pierwszych dni po zabiegu. Konstrukcja soczewki pozwala także efektywnie wykorzystać światło wpadające do oka, kierując je na siatkówkę. Dzięki temu obraz może być jaśniejszy, co ma znaczenie zwłaszcza w warunkach słabszego oświetlenia. W praktyce oznacza to, że pacjenci mogą uzyskać wyraźne widzenie na różnych odległościach i rzadziej korzystać z okularów podczas codziennych czynności. Nie sprawia im problemu nawet prowadzenie samochodu.

- Jeżeli mówimy o soczewce wieloogniskowej, czyli tej soczewce, która ma nas uniezależnić od noszenia okularów na co dzień, to musi być zdrowe oko i tak zwany zdrowy pacjent. To znaczy, że ma ten pacjent nie mieć zwyrodnienia plamki związanego z wiekiem (AMD), czyli ma nie mieć chorób siatkówki, czy zwyrodnienia rogówki, które w bardzo istotny sposób wpływają na stan widzenia u pacjenta oraz musi mieć prawidłowo funkcjonujący nerw wzrokowy – wyjaśnia dr n. med. Violetta Tomczyk-Dorożyńska.

Rekonwalescencja po operacji i życie z nową soczewką

Dla wielu osób operacja zaćmy oznacza znaczącą poprawę jakości życia. Po usunięciu zmętniałej soczewki i wszczepieniu nowej obraz staje się wyraźniejszy, a kolory bardziej intensywne. Pacjenci często podkreślają, że świat wygląda jaśniej i bardziej kontrastowo niż przed zabiegiem. Proces gojenia zazwyczaj przebiega stosunkowo szybko. U wielu osób poprawa widzenia pojawia się już w ciągu kilku minut po operacji, a powrót do codziennych czynności możliwy jest w krótkim czasie. Pełna stabilizacja widzenia może jednak potrwać kilka dni, a w przypadku soczewek wieloogniskowych potrzebna jest neuroadaptacja do nowych warunków widzenia. 

- Po operacji pacjent musi stosować się do zaleceń lekarza i regularnie zakrapiać oczy – informuje dr n. med. Violetta Tomczyk-Dorożyńska. 

W okresie rekonwalescencji stosuje się krople do oczu wspomagające gojenie i zapobiegające stanom zapalnym. Ważne jest również to, że mózg oraz oczy potrzebują czasu, aby przystosować się do nowej soczewki wewnątrzgałkowej i nowego sposobu odbierania obrazu.

Specjaliści podkreślają, że choć operacja zaćmy należy dziś do najbezpieczniejszych i najczęściej wykonywanych procedur chirurgicznych, każdy przypadek jest indywidualny. Efekt zabiegu zależy od wielu czynników, w tym od stanu zdrowia pacjenta i stanu zdrowia jego oczu oraz odpowiedniego, precyzyjnego i indywidualnego dobrania soczewki. Lek. Tomasz Tomczyk przekonuje, by nie odkładać zabiegu zaćmy. 

- Zaawansowana zaćma może zaburzać prawidłowe funkcjonowanie oka i wpływać na jego strukturę. W skrajnych przypadkach może nawet doprowadzić do powikłań, takich jak ostry napad jaskry. Warto też podkreślić, że w Polsce obecnie nie czeka się na operację zaćmy tak długo jak kiedyś. W wielu ośrodkach zabieg można wykonać w ciągu nawet do dwóch tygodni od kwalifikacji – mówi lek. Tomasz Tomczyk.

- W Polsce mamy naprawdę jednych z najlepszych na świecie, wyspecjalizowanych w operacjach zaćmy okulistów, a operacje zaćmy są wykonywane za pomocą najbardziej zaawansowanych urządzeń, które gwarantują precyzję i bezpieczeństwo tego zabiegu – podkreśla dr n. med. Violetta Tomczyk-Dorożyńska.

Jak w przypadku każdej operacji, istnieją zarówno korzyści, jak i potencjalne ryzyka. Dlatego decyzja o wyborze konkretnego rodzaju soczewki powinna być zawsze poprzedzona konsultacją z chirurgiem okulistycznym, który oceni, jakie rozwiązanie będzie najodpowiedniejsze dla danego pacjenta.Warto pamiętać, że wybór sztucznej wszczepianej soczewki do oka to wybór raz na całe życie.