Ta chemia domowa blokuje odchudzanie. Zaskakujące odkrycie endokrynologów

• Ftalany można znaleźć w wielu produktach używanych każdego dnia, w tym w środkach czystości i produktach zapachowych
• Perfumy i kosmetyki zawierające substancje zapachowe są ważnym źródłem ekspozycji na niektóre ftalany
• Wyższa ekspozycja na część ftalanów była związana z mniejszą utratą masy ciała
• W większych analizach wykazano także związki między ekspozycją na ftalany a otyłością u dzieci i dorosłych

Ftalany są obecne w chemii domowej i produktach zapachowych

Kontakt z ftalanami nie ogranicza się do jednego rodzaju produktu. Są to związki stosowane w wielu artykułach konsumenckich. Autorzy przeglądu z 2022 roku wymieniają wśród nich: 

• opakowania żywności, 
• domowe środki czystości, 
• kosmetyki, 
• perfumy,
• produkty do pielęgnacji.

Szczególnie mocno wyróżniają się produkty zapachowe. W przeglądzie badań dotyczących ftalanów i kosmetyków najbardziej wyraźną zależność zaobserwowano między MEP, czyli metabolitem jednego z ftalanów, a używaniem perfum oraz innych produktów zawierających kompozycje zapachowe. 

– Najbardziej wyraźny związek między jakimkolwiek ftalanem a produktami do pielęgnacji zaobserwowano między MEP a perfumami lub produktami zawierającymi substancje zapachowe, takimi jak szampony, balsamy do ciała i produkty do włosów – czytamy w badaniu.

Wyższa ekspozycja na ftalany wiązała się z mniejszą utratą masy ciała

Szczególnie interesujące wyniki przyniosła analiza osób z otyłością uczestniczących w trzymiesięcznym programie redukcji masy ciała opartym na ograniczeniu kalorii. W badaniu „Endocrine disrupting chemicals during diet-induced weight loss - A post-hoc analysis of the LOWER study” naukowcy mierzyli przed interwencją i po niej poziomy metabolitów ftalanów oraz innych substancji zaburzających gospodarkę hormonalną.

Wyższa początkowa ekspozycja na część ftalanów i parabenów była związana z mniej korzystnymi wynikami po zakończeniu programu. Obserwowano zależności dotyczące BMI, obwodu talii i odsetka tkanki tłuszczowej. Część z nich utrzymała się także po zastosowaniu korekty statystycznej dla wielokrotnych porównań.

– Wyższa początkowa ekspozycja na parabeny i ftalany była związana z mniejszą utratą masy ciała, co sugeruje właściwości obesogenne – czytamy w badaniu.

Ftalany są łączone także z otyłością brzuszną i ogólną

Zależność między ftalanami a masą ciała pojawia się nie tylko w badaniach dotyczących samego procesu odchudzania. W 2023 roku opublikowano metaanalizę badań obserwacyjnych obejmującą zarówno dzieci, jak i osoby dorosłe. Jej autorzy przeanalizowali dostępne wyniki dotyczące ekspozycji na różne ftalany i ryzyka otyłości.

U dzieci dodatnią korelację z otyłością stwierdzono dla kilku metabolitów ftalanów. U osób dorosłych część badanych metabolitów była dodatnio związana z otyłością brzuszną, a kolejne z otyłością ogólną. Autorzy zwrócili również uwagę, że dodatnie zależności szczególnie zaznaczały się u kobiet oraz w badaniach prowadzonych w Europie i Stanach Zjednoczonych. Zebrane wyniki pokazują więc, że związki między ekspozycją na ftalany a parametrami masy ciała są obserwowane w różnych grupach.

Produkty zapachowe mogą zwiększać codzienną ekspozycję na ftalany

Znaczenie ma nie tylko rodzaj używanego produktu, lecz również sposób i częstotliwość jego stosowania. Za czynniki wpływające na poziomy ftalanów uznano m.in. częstotliwość korzystania z produktów do pielęgnacji oraz używanie kilku takich preparatów jednocześnie. Wyższe poziomy wykrywano również w związku ze stosowaniem produktów w ciągu 48 godzin przed pobraniem próbki moczu.

Badacze wskazali także na różnicę między preparatami pozostającymi na skórze a tymi, które są spłukiwane. Na szczególną uwagę ponownie zasługiwały perfumy i inne produkty zawierające substancje zapachowe. W połączeniu z wynikami badań nad odchudzaniem i otyłością pokazuje to, dlaczego ftalany znalazły się w centrum zainteresowania naukowców badających obesogeny.

Bibliografia

• van der Meer, T. P., Thio, C. H. L., van Faassen, M. i in. Endocrine disrupting chemicals during diet-induced weight loss - A post-hoc analysis of the LOWER study, 2021.
• Wu, Q., Li, G., Zhao, C.-Y. i in. Association between phthalate exposure and obesity risk: A meta-analysis of observational studies, 2023.
• Pagoni, A., Arvaniti, O. S., Kalantzi, O.-I. Exposure to phthalates from personal care products: Urinary levels and predictors of exposure, 2022.