Nowy test krwi może wykrywać zmiany przedrakowe jajnika. Skuteczność w badaniach to 92,3 proc.

• Opracowany test krwi prawidłowo wykrywa wczesne zmiany przednowotworowe u 92,3 proc. kobiet
• Diagnostyka opiera się na oznaczaniu cząsteczki RNA Tu-stroma
• W badaniach nowa metoda znacznie skuteczniej odróżnia zmiany przedinwazyjne od zdrowych tkanek niż marker CA125
• Wiarygodny test mógłby pomóc ocenić, czy i kiedy konieczna jest operacja profilaktyczna u pacjentek z mutacjami BRCA1 i BRCA2

Czym jest cząsteczka Tu-stroma i jak działa nowy test?

Podstawą nowej metody diagnostycznej jest cząsteczka RNA nazwana Tu-stroma. Wiąże się ona z mechanizmem, w którym komórki nowotworowe osłabiają otaczające je zdrowe tkanki. Cząsteczka może trafiać do krwi, gdzie przemieszcza się zamknięta w pęcherzykach zewnątrzkomórkowych.

W opublikowanym badaniu naukowcy ocenili stężenie cząsteczki w przechowywanych próbkach surowicy od 506 osób. Analiza objęła 43 kobiety ze zmianami STIC, 232 pacjentki z rakiem surowiczym na różnych etapach oraz 88 kobiet z łagodnymi zmianami. Uczestniczkami były również 143 kobiety z prawidłowymi jajnikami oraz jajowodami. Podwyższony poziom RNA Tu-stroma występował zarówno u kobiet ze zmianami STIC, jak i u pacjentek z rakiem surowiczym, w tym we wczesnych stadiach.

Nowa metoda prawidłowo wykryła guzy jajnika u 92,3 proc. kobiet, u których faktycznie wystąpiły zmiany STIC. Test potwierdził brak zmian STIC u 98,2 proc. zdrowych kobiet. Pod względem odróżniania zmian przedinwazyjnych od zdrowych tkanek nowa technika okazała się znacznie skuteczniejsza niż marker CA125, obecnie stosowany w diagnostyce i monitorowaniu raka jajnika.

Dlaczego rak jajnika jest tak trudny do wykrycia?

Rak jajnika nazywany jest „cichym zabójcą”. We wczesnym stadium bardzo często rozwija się bezobjawowo, dlatego jest diagnozowany zwykle dopiero w zaawansowanym stadium choroby. Najczęstszą oraz najbardziej śmiertelną postacią tego schorzenia jest rak surowiczy o wysokim stopniu złośliwości (HGSOC). Aktualnie stosowane narzędzia diagnostyczne nie pozwalają uchwycić wczesnych ostrzeżeń wysyłanych przez organizm na długo przed powstaniem raka.

HGSOC nierzadko rozpoczyna się w jajowodzie. To tam powstają mikroskopijne ogniska określane jako surowiczy rak śródnabłonkowy jajowodu (STIC). Zmiany te są tak małe, że pozostają niewidoczne w standardowych badaniach obrazowych.

– Rak jajnika nie zaczyna się w dniu, w którym wykrywamy guz. Często rozpoczyna się znacznie wcześniej, od mikroskopijnych zmian w jajowodach, których nie jesteśmy w stanie zobaczyć podczas rutynowych badań. Przez dekady koncentrowaliśmy się na wykrywaniu coraz mniejszych guzów, ale ważniejsze pytanie brzmi: co by było, gdybyśmy potrafili zidentyfikować najwcześniejsze molekularne sygnały ostrzegawcze, zanim jeszcze rozwinie się inwazyjny nowotwór – mówi dr Rajan Gogna, jeden z autorów publikacji.

Zobacz także: Miała 40 lat, ignorowała te 3 objawy. Rak był już zaawansowany

Kto zyska najbardziej na nowej metodzie diagnostycznej?

Grupą szczególnie narażoną na zachorowanie są kobiety z dziedzicznymi mutacjami w genach BRCA1 oraz BRCA2. Mutacje te zwiększają ryzyko zachorowania na raka piersi oraz raka jajnika. Profilaktyczne usunięcie jajników i jajowodów ogranicza ryzyko nowotworu, lecz wiąże się z utratą płodności, a u kobiet przed menopauzą wywołuje jej przedwczesne wystąpienie.

Wiarygodne wykrywanie zmian przednowotworowych za pomocą badania krwi mogłoby pomóc lekarzom ocenić, czy i w jakim momencie konieczna jest operacja profilaktyczna.

– Dziś decyzje o operacjach profilaktycznych opierają się w dużej mierze na dziedzicznym ryzyku, bez wiedzy o tym, czy zmiany przednowotworowe rzeczywiście są obecne. Nasze odkrycie mogłoby w przyszłości dostarczyć tej brakującej informacji – wyjaśnia dr Esha Madan, współautorka badania.

Kiedy badanie trafi do powszechnego użytku?

Eksperci z Hoag Family Cancer Institute, którzy zrealizowali projekt we współpracy z ośrodkami naukowymi z innych krajów, zastrzegają, że test nie nadaje się jeszcze do rutynowego wykorzystania klinicznego. Wyniki opublikowane w „Nature Medicine” oparto na retrospektywnych próbkach od kobiet ze znanymi diagnozami.

Zastosowanie w codziennej praktyce wymaga weryfikacji w wieloletnich badaniach prospektywnych, prowadzonych na szerokiej grupie kobiet w realnych warunkach. Dopiero takie obserwacje pozwolą ustalić, z jakim wyprzedzeniem metoda wykrywa zmiany przednowotworowe.

Pokrewne badanie dotyczy testu NHS-Galleri, pozwalającego na jednoczesne wykrywanie wielu rodzajów nowotworów. Jego wyniki opublikowano 22 września w czasopiśmie „The New England Journal of Medicine”. Zastosowanie testu nie zmniejszyło istotnie częstości rozpoznawania choroby w III lub IV stopniu zaawansowania.

Bibliografia

• Tu-Stroma RNA detection for early diagnosis of serous tubal intraepithelial carcinoma, Nature Medicine, 2026.