Te zaburzenia psychiczne mogą być objawem raka. Kiedy psychiatra powinien pomyśleć o onkologu?
Nie każdy niepokojący objaw ze strony psychiki ma swoje źródło w zaburzeniach psychicznych. Czasem nagłe halucynacje, urojenia czy wyraźne pogorszenie pamięci mogą być pierwszym sygnałem choroby somatycznej — także nowotworu. Dlatego u części pacjentów to właśnie psychiatra lub neurolog jako pierwszy dostrzega symptomy, które ostatecznie prowadzą do rozpoznania raka.
- Nagły początek zaburzeń psychicznych u zdrowej osoby wymaga czujności diagnostycznej
- Objawy mogą przypominać choroby psychiczne, a w rzeczywistości być skutkiem reakcji organizmu na rozwijający się guz
- Standardowe badania mogą nie wykazać żadnych odchyleń — to nie wyklucza tła paraneoplastycznego
- Szybkie skierowanie do dalszej diagnostyki może przyspieszyć rozpoznanie nowotworu
Niepokojące objawy, których nikt nie łączył z rakiem — historia 53-letniej pacjentki
W październiku 2022 roku 53-letnia, dotychczas zdrowa kobieta trafiła na SOR z objawami, które na pierwszy rzut oka wyglądały na ostre zaburzenia psychiczne: halucynacjami, silnymi urojeniami związanymi ze strachem przed myszami, zaburzeniami pamięci oraz bólami głowy. Nie miała żadnych wcześniejszych chorób neurologicznych ani psychiatrycznych. Była pobudzona, mówiła szybko i chaotycznie, miała trudność z logicznym myśleniem.
Tomografia komputerowa, rezonans głowy oraz badania krwi nie wykazały żadnych zmian, które mogłyby tłumaczyć nagły stan. W wykonanym teście MoCA (krótki test oceniający pamięć, uwagę i orientację) uzyskała wynik 25/30, co oznaczało łagodne zaburzenia poznawcze. Rozpoczęto leczenie przeciwpsychotyczne — objawy nieco się zmniejszyły, ale pacjentka nie wróciła do pełnej sprawności.
Dopiero kilka miesięcy później, gdy zgłosiła się ponownie z obrzękiem twarzy i zawrotami głowy, wykonano tomografię klatki piersiowej. Badanie ujawniło dużą masę śródpiersiową oraz wysięki opłucnowe. Biopsja potwierdziła diagnozę: drobnokomórkowy rak płuca w stadium zaawansowanym. Co znamienne, objawy psychiczne zaczęły ustępować po rozpoczęciu leczenia onkologicznego.
Przeczytaj też: 6 objawów raka płuca. Choroba potrafi ukrywać się latami
Paranowotworowe zapalenie limbiczne — choroba, która może udawać zaburzenia psychiczne
Paranowotworowe limbiczne zapalenie mózgu (PLE) to rzadki zespół neurologiczny, który może pojawić się u pacjentów z nowotworami, zwłaszcza z drobnokomórkowym rakiem płuca. Dochodzi w nim do sytuacji, w której organizm — walcząc z guzem — zaczyna jednocześnie atakować struktury mózgu odpowiedzialne za emocje, pamięć i zachowanie.
Objawy PLE mogą być bardzo mylące: od zaburzeń pamięci, przez dezorientację i lęk, po halucynacje czy napady padaczkowe. Co szczególnie ważne, mogą wystąpić na długo przed wykryciem guza, nawet kilka miesięcy wcześniej. Tak było w przypadku opisanej pacjentki — jej pierwsze objawy pojawiły się około trzy miesiące przed diagnozą.
Rozpoznanie PLE jest trudne, ponieważ:
- część badań (jak punkcja lędźwiowa czy EEG) nie zawsze jest możliwa u ciężko chorych pacjentów,
- MRI mózgu może być prawidłowe,
- nie wszyscy chorzy mają wykrywalne przeciwciała.
Dlatego wielu pacjentów najpierw otrzymuje diagnozy psychiatryczne, co opóźnia właściwe rozpoznanie.
Przeczytaj też: To najtrudniejszy nowotwór do wykrycia. 80% osób dowiaduje się tuż przed śmiercią
Czerwona flaga: kiedy psychiatra powinien pomyśleć o onkologu?
Choć trudno połączyć urojeniowe zaburzenia myślenia czy halucynacje z rakiem płuca, istnieją sytuacje, które powinny wzbudzić czujność:
- nagłe, szybko narastające objawy psychiczne u osoby bez wcześniejszej historii chorób,
- wyraźne pogorszenie pamięci i funkcji poznawczych w krótkim czasie,
- halucynacje zapachowe — wyjątkowo charakterystyczne dla PLE,
- brak reakcji na leczenie psychiatryczne lub jedynie częściowa poprawa,
- prawidłowe wyniki badań podstawowych mimo ciężkich objawów.
Takie sytuacje powinny skłonić do rozszerzenia diagnostyki — przede wszystkim o badania obrazowe klatki piersiowej, zwłaszcza u osób palących. U opisywanej chorej dopiero wykonanie TK klatki piersiowej pozwoliło dotrzeć do właściwego rozpoznania.
SCLC — jeden z najbardziej agresywnych nowotworów płuca
Drobnokomórkowy rak płuca (ang. Small Cell Lung Cancer — SCLC) stanowi około 15% wszystkich przypadków raka płuca. Mimo że występuje rzadziej niż rak niedrobnokomórkowy, jego przebieg jest dużo bardziej agresywny. SCLC charakteryzuje się:
- bardzo szybkim wzrostem guza,
- wczesnym dawaniem przerzutów,
- częstym rozpoznaniem dopiero w stadium zaawansowanym (dotyczy to ok. dwóch trzecich pacjentów).
Rak płuca jako grupa nowotworów pozostaje główną przyczyną zgonów onkologicznych na świecie — odpowiada za około 1,8 miliona zgonów rocznie. Jako nowotwór neuroendokrynny, SCLC wyjątkowo często wiąże się z zespołami paranowotworowymi, takimi jak limbiczne zapalenie mózgu. U części osób to właśnie objawy ze strony psychiki są pierwszą wskazówką rozwijającej się choroby nowotworowej.
Źródło:
https://www.mdpi.com/1718-7729/32/6/366
