Wielka reforma w polskiej ochronie zdrowia. Część Ukraińców straci dostęp do darmowego leczenia
Od 5 marca 2026 r. zasady korzystania z polskiej ochrony zdrowia przez obywateli Ukrainy przechodzą istotną reformę. W życie wchodzi ustawa wygaszająca dotychczasowe przepisy specustawy, co pociąga za sobą konieczność dostosowania procedur w placówkach medycznych. Zmiana statusu wielu osób nie oznacza jednak całkowitego odcięcia od pomocy lekarza, choć system weryfikacji pacjentów będzie wyglądał inaczej niż do tej pory.
- Reforma statusu prawnego obywateli Ukrainy
- Koniec papierowych oświadczeń w placówkach medycznych
- Warunki zachowania prawa do bezpłatnej opieki
- Terminy wejścia w życie nowych przepisów
Reforma statusu prawnego obywateli Ukrainy
Systemowa zmiana wynika bezpośrednio z uchwalonej ustawy o wygaszeniu rozwiązań wynikających z dotychczasowej pomocy uchodźcom. Państwo polskie odchodzi od nadzwyczajnych mechanizmów wprowadzonych w 2022 roku na rzecz bardziej trwałych uregulowań prawnych. Dla wielu osób oznacza to konieczność odnalezienia się w nowej rzeczywistości prawnej, w której podstawą pobytu i dostępu do usług publicznych staje się status beneficjenta ochrony czasowej.
„Z uwagi na rozwiązania wprowadzone ustawą z dnia 23 stycznia 2026 r. o wygaszeniu rozwiązań wynikających z ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz o zmianie niektórych innych ustaw, od 5 marca 2026 r. zmienia się status obywateli Ukrainy, korzystających dotychczas ze świadczeń opieki zdrowotnej oraz sposób potwierdzania prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych” – skazano w OSR do projektu zmian.
To oznacza, że dotychczasowa ścieżka „pomostowa” przestaje istnieć, a pacjenci muszą spełniać nowe wymogi formalne, by nadal korzystać z NFZ.
Przeczytaj też: Ukraińcy dostają polską emeryturę. Wystarczy jeden dzień pracy
Koniec papierowych oświadczeń w placówkach medycznych
Jedną z najbardziej odczuwalnych zmian dla pacjentów i rejestratorek w przychodniach będzie likwidacja wzorów oświadczeń o przysługującym prawie do świadczeń. Do tej pory obywatele Ukrainy, którzy nie mogli potwierdzić uprawnień w systemie eWUŚ, często korzystali z możliwości podpisania stosownego dokumentu na miejscu. Ministerstwo Zdrowia uznało, że w nowym systemie takie rozwiązanie nie będzie już potrzebne ani możliwe do zastosowania.
„Projektowane rozporządzenie usuwa wzory oświadczeń o przysługującym prawie do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, wprowadzone w celu potwierdzania prawa do świadczeń opieki zdrowotnej przez obywateli Ukrainy (określone w załączniku nr 3 i 4)” – czytamy w uzasadnieniu do projektu.
Projektodawca wyjaśnił dodatkowo, że w przypadku beneficjentów ochrony czasowej „wyłączono możliwość potwierdzania prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych przez złożenie oświadczenia”. Pacjenci będą musieli zatem legitymować się innymi dowodami uprawnień, które wynikają z ich zaktualizowanego statusu pobytowego.
Warunki zachowania prawa do bezpłatnej opieki
Dobra wiadomość jest taka, że spora grupa osób wciąż będzie mogła leczyć się bezpłatnie w ramach publicznego systemu. Prawo to zostaje utrzymane dla tych obywateli Ukrainy, którzy płynnie przejdą na status beneficjenta ochrony czasowej i spełnią dodatkowe wymogi określone w przepisach o udzielaniu cudzoziemcom ochrony. System finansowania leczenia ze środków publicznych pozostanie dla nich otwarty, o ile ich dane będą poprawnie widnieć w odpowiednich rejestrach państwowych.
Istotne jest zrozumienie, że zmiana dotyczy głównie technicznego aspektu potwierdzania uprawnień. Ministerstwo Zdrowia zaznacza, że
„obywatele Ukrainy, którzy spełniają kryterium uzyskania statusu beneficjenta ochrony czasowej oraz spełniają dodatkowe warunki, zachowują prawo do korzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej”.
W praktyce oznacza to, że dbałość o aktualność swoich dokumentów pobytowych staje się dla pacjentów sprawą nadrzędną, by uniknąć problemów podczas wizyty u lekarza specjalisty czy w szpitalu.
Terminy wejścia w życie nowych przepisów
Wszystkie opisywane zmiany mają zacząć obowiązywać w tym samym czasie, aby uniknąć luki prawnej i chaosu informacyjnego. Data graniczna to 5 marca 2026 roku. To właśnie tego dnia wejdzie w życie zarówno ustawa wygaszająca stare przepisy pomocowe, jak i rozporządzenie Ministra Zdrowia, które ostatecznie wycofuje formularze oświadczeń z obiegu prawnego.
Warto przygotować się na te zmiany z wyprzedzeniem. Placówki medyczne nie będą już przyjmować oświadczeń pisemnych od osób, które dotychczas korzystały z tej furtki. Jak podkreśla resort zdrowia:
„Rozporządzenie ma wejść w życie z dniem 5 marca 2026 r., czyli w dniu wejścia w życie ustawy o wygaszeniu rozwiązań wynikających z ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa”.
Dla pacjentów jest to jasny sygnał, że po tej dacie ich prawo do leczenia musi wynikać bezpośrednio z ich statusu prawnego widocznego w systemach teleinformatycznych NFZ.
