Wstrzymano program prewencji samobójstw. IPiN nie podpisał umów z ekspertami

Program prewencji samobójstw działał w ramach Narodowego Programu Zdrowia

Program Zapobiegania Zachowaniom Samobójczym był jednym z elementów Narodowego Programu Zdrowia, który pierwotnie obejmował lata 2021–2025, a następnie został przedłużony do końca 2026 roku. Jego celem była promocja zdrowia psychicznego oraz ograniczenie liczby prób i zgonów samobójczych poprzez działania edukacyjne, profilaktyczne i systemowe.

Za realizację programu odpowiadało Biuro ds. Zapobiegania Zachowaniom Samobójczym działające przy Instytut Psychiatrii i Neurologii. To tam koordynowano prace ekspertów i przygotowywano rozwiązania adresowane do grup zawodowych, które z racji swojej pracy mają kontakt z osobami w kryzysie psychicznym – m.in. nauczycieli, policjantów, pracowników socjalnych czy kuratorów.

Umowy ekspertów wygasły, a działania programu zostały wstrzymane

Choć Narodowy Program Zdrowia został formalnie przedłużony, sam Program Zapobiegania Zachowaniom Samobójczym od początku 2026 roku znalazł się w administracyjnym zawieszeniu. 15 stycznia wygasły umowy ekspertów pracujących w Biurze ds. Zapobiegania Zachowaniom Samobójczym i do dziś nie zostały one odnowione.

Dyrekcja IPiN tłumaczy, że aneksowanie dotychczasowych kontraktów nie było możliwe z powodów formalnych. Konieczne miało być określenie na nowo zakresu działań oraz stworzenie nowych produktów rozliczeniowych, co wymagało podpisania zupełnie nowych umów z Ministerstwem Zdrowia. Wniosek w tej sprawie został złożony w drugiej połowie stycznia, a instytut zapewnia, że procedura będzie prowadzona możliwie szybko.

Eksperci alarmują: ciągłość została przerwana

Zupełnie inaczej sytuację oceniają eksperci zaangażowani w realizację programu. Jak podkreśla dr Halszka Witkowska, wcześniej padały jednoznaczne deklaracje, że program będzie kontynuowany bez przerwy:

– Otrzymaliśmy od wiceminister zdrowia Katarzyny Kęckiej zapewnienie o jego kontynuacji w dotychczasowej formie. Na prośbę kierownictwa Biura ds. Zapobiegania Zachowaniom Samobójczym eksperci przygotowali więc listę zadań i działań do realizacji na 2026 rok, w ramach wspomnianej kontynuacji, którą przedstawiono dyrekcji IPiN. Przez dłuższy czas słyszeliśmy, że nasze umowy zostaną po prostu aneksowane na kolejny rok. Miało to zapewnić ciągłość działań, ponieważ podpisanie nowych umów mogło zająć nawet kilka miesięcy. W takim wypadku działania w ramach programu wystartowałyby być może nawet w maju lub czerwcu 2026 roku, co nie miałoby zbyt dużego sensu, skoro program został przedłużony jedynie na rok. W tej sytuacji liczy się każdy miesiąc. Z dotychczasowych ustaleń wynikało więc, że mieliśmy po prostu kontynuować to, co robiliśmy do tej pory – mówi dla Rynku Zdrowia dr Halszka Witkowska.

Zdaniem ekspertów brak ciągłości oznacza, że realny powrót działań w ramach programu może nastąpić dopiero w połowie roku, a każdy miesiąc zwłoki przekłada się na mniejszą liczbę szkoleń i działań profilaktycznych.

Prewencja to realne działania, a nie tylko zapisy w dokumentach

Program Zapobiegania Zachowaniom Samobójczym nie był wyłącznie strategią zapisaną w rządowych dokumentach. W jego ramach przeszkolono ponad 50 tysięcy przedstawicieli różnych zawodów, tworzono standardy postępowania i prowadzono współpracę międzyresortową. Ważnym elementem była także współpraca z mediami oraz monitoring przekazów dotyczących zachowań samobójczych.

Ministerstwo Zdrowia podkreśla, że osoby w kryzysie psychicznym nadal mają zapewniony dostęp do świadczeń psychiatrycznych i psychologicznych finansowanych przez NFZ, a program dotyczył głównie profilaktyki i edukacji, a nie bezpośredniej pomocy kryzysowej. Eksperci zwracają jednak uwagę, że to właśnie te „niewidoczne” działania często decydują o tym, czy kryzys zostanie zauważony odpowiednio wcześnie.

Choć najnowsze dane wskazują na pewne pozytywne trendy, specjaliści podkreślają jedno: w prewencji samobójstw ciągłość ma znaczenie fundamentalne, a każda przerwa oznacza realną stratę czasu, którego nie da się łatwo nadrobić.

Ważne telefony:

• całodobowo 800 70 2222 - Centrum Wsparcia dla osób dorosłych w kryzysie psychicznym,
• całodobowo 800 12 12 12 - Dziecięcy Telefon Zaufania Rzecznika Prawa Dziecka,
• całodobowo 116 111 - Telefon Zaufania dla Dzieci i Młodzieży,
• całodobowo 116 123 - Telefon wsparcia emocjonalnego dla dorosłych.

Źródła: https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/, https://ipin.edu.pl/, https://stat.gov.pl/