Najbardziej bezużyteczny suplement. Polacy łykają go jak cukierki
Kolagen w kapsułkach i proszku bywa przedstawiany tak, jakby po połknięciu miał niemal od razu trafić do stawów i zasilić chrząstkę. Tak jednak nie działa trawienie: kolagen jest rozkładany, a organizm wykorzystuje wchłonięte aminokwasy i krótkie peptydy według własnych potrzeb. Dlatego sama obecność kolagenu na etykiecie nie oznacza jeszcze, że produkt „odbuduje” chrząstkę. Znaczenie ma też to, że do prawidłowej biosyntezy kolagenu potrzebna jest witamina C.
- Połknięty kolagen nie trafia do chrząstki w niezmienionej postaci
- Hydrolizat kolagenu jest trawiony, a jego składniki mogą być wchłaniane do krwi
- Witamina C uczestniczy w procesach niezbędnych do biosyntezy kolagenu
- Badania nad pochodnymi kolagenu w chorobie zwyrodnieniowej stawów są obiecujące, ale nie dają prostego równania: suplement = odbudowa chrząstki
Kolagen z suplementu nie wędruje prosto do chrząstki
Największe nieporozumienie zaczyna się od wyobrażenia, że kolagen z kapsułki jest gotowym materiałem naprawczym dla stawu. Po połknięciu przechodzi przez przewód pokarmowy i ulega trawieniu. To, co później pojawia się we krwi, nie jest „kawałkiem chrząstki”, ale między innymi wolnymi aminokwasami oraz krótkimi peptydami powstałymi z kolagenu.
Dobrze pokazuje to badanie „Absorption of bioactive peptides following collagen hydrolysate intake: a randomized, double-blind crossover study in healthy individuals”. U zdrowych ochotników po jednorazowym przyjęciu hydrolizatów kolagenu pochodzących z ryb, świń i bydła badacze oznaczali m.in. hydroksyprolinę. Wyniki wskazały na wchłanianie zarówno wolnej hydroksyproliny, jak i znacznych ilości dwu- oraz tripeptydów zawierających ten aminokwas.
– Niezależnie od źródła i masy cząsteczkowej wszystkie hydrolizaty kolagenu prowadziły do istotnych stężeń badanych metabolitów w osoczu – czytamy w badaniu.
To ważna różnica. Badanie pokazuje, że produkty trawienia kolagenu mogą pojawić się we krwi. Nie pokazuje natomiast, że po połknięciu suplementu gotowy kolagen trafia do chrząstki i zostaje w nią bezpośrednio wbudowany.
Witamina C jest potrzebna do biosyntezy kolagenu
W reklamie suplementu łatwo skupić się na jednym składniku: liczbie miligramów albo gramów kolagenu. Tymczasem sam proces tworzenia kolagenu w organizmie wymaga działania konkretnych enzymów, a witamina C pełni w nim ważną funkcję pomocniczą. W przypadku tanich preparatów opartych wyłącznie na kolagenie, bez dodatku witaminy C, sama etykieta z dużą dawką hydrolizatu nie opisuje więc całego procesu potrzebnego do wytwarzania kolagenu przez organizm.
Przegląd S. R. Pinnella wskazuje, że kwas L-askorbinowy jest niezbędnym kofaktorem enzymów uczestniczących w biosyntezie kolagenu. Autor opisywał również wpływ witaminy C na stymulowanie syntezy kolagenu, wykraczający poza sam etap hydroksylacji.
– Kwas L-askorbinowy jest niezbędnym kofaktorem hydroksylazy lizylowej i hydroksylazy prolinowej, enzymów niezbędnych do biosyntezy kolagenu – czytamy w badaniu.
Czy suplement z kolagenem może pomóc na stawy?
Tu potrzebne jest rozróżnienie między możliwym działaniem pochodnych kolagenu a obietnicą „odbudowy chrząstki”. Przegląd z 2020 roku objął 41 prac dotyczących hydrolizatu kolagenu i kolagenu niezdenaturowanego w chorobie zwyrodnieniowej stawów oraz naprawie chrząstki. Autorzy odnotowali, że badania kliniczne i przedkliniczne opisywały korzystne efekty różnych form pochodnych kolagenu.
Jednocześnie autorzy przeglądu podkreślili, że na podstawie dostępnych danych nie można jeszcze wyciągać ostatecznych wniosków. Wskazali potrzebę większych, dłuższych i lepiej ujednoliconych badań z randomizacją i placebo. Istnieją więc przesłanki do dalszego badania takich preparatów, ale nie przekładają się one na prostą obietnicę, że dowolny tani suplement z kolagenem odbuduje chrząstkę.
W praktyce marketingowe hasło jest znacznie prostsze niż biologiczny proces. Kolagen z suplementu zostaje strawiony, jego produkty mogą się wchłaniać, a późniejsze efekty w tkankach zależą od procesów zachodzących w organizmie. Sam napis na opakowaniu nie pokazuje jeszcze, co dokładnie stanie się w stawie.
Sprawdź też: Te 3 polskie warzywa działają jak zastrzyk na odchudzanie. Apetyt spada do zera
Na co patrzeć zamiast wierzyć w prostą obietnicę „na chrząstkę”
Najważniejsze jest odróżnienie suplementu będącego źródłem hydrolizatu kolagenu od obietnicy, że jego zawartość zostanie bezpośrednio zamieniona w chrząstkę. Badanie biodostępności pokazuje, że po trawieniu we krwi pojawiają się charakterystyczne metabolity kolagenu, ale sami autorzy zaznaczają, że potrzebne są większe badania, by określić, jakie poziomy krążących metabolitów byłyby potrzebne do wywołania określonych reakcji fizjologicznych w tkankach.
Równie ważny jest kontekst witaminy C. Jest ona niezbędna dla enzymów uczestniczących w biosyntezie kolagenu, więc patrzenie wyłącznie na ilość kolagenu w porcji pomija istotną część całego procesu. Tani produkt może więc oferować bardzo prosty komunikat, podczas gdy rzeczywistość jest bardziej złożona: połknięty kolagen nie jest gotową chrząstką, a potencjalne korzyści z jego pochodnych nie są tym samym co bezpośrednia odbudowa stawu.
Zobacz też: Seniorzy stracą prawo jazdy? Resort podjął decyzję. Jest nowa granica wieku
Bibliografia
- Virgilio, N., Schön, C., Mödinger, Y. i in. Absorption of bioactive peptides following collagen hydrolysate intake: a randomized, double-blind crossover study in healthy individuals, 2024.
- Pinnell, S. R. Regulation of collagen biosynthesis by ascorbic acid: a review, 1985.
- Honvo, G., Lengelé, L., Charles, A. i in. Role of Collagen Derivatives in Osteoarthritis and Cartilage Repair: A Systematic Scoping Review With Evidence Mapping, 2020.
