Skutki nieleczonej boreliozy. Dlaczego szybkie rozpoznanie choroby jest tak ważne?
Borelioza to choroba zakaźna przenoszona przez zakażone kleszcze, która – jeśli nie zostanie odpowiednio wcześnie rozpoznana i leczona – może prowadzić do poważnych problemów zdrowotnych. Jednym z najbardziej charakterystycznych wczesnych objawów boreliozy jest rumień wędrujący, jednak nie występuje on u wszystkich pacjentów, a inne początkowe symptomy mogą przypominać zwykłe przeziębienie lub grypę. W takich sytuacjach istotną rolę odgrywają badania diagnostyczne, których wyniki należy interpretować w połączeniu z objawami i historią narażenia na ukąszenie kleszcza.
Badanie na boreliozę – na czym polega i jakie są wskazania do jego wykonania?
Diagnostyka boreliozy obejmuje kilka elementów:
• badanie przedmiotowe i rozpoznanie wczesnych objawów boreliozy. Podczas wizyty lekarz ocenia stan skóry i weryfikuje okoliczności ekspozycji na bakterie przenoszone przez kleszcze (pyta między innymi o to, czy doszło do ugryzienia, po jakim czasie pasożyt został zauważony i usunięty). Wystąpienie typowego rumienia wędrującego pozwala rozpoznać boreliozę na podstawie obrazu klinicznego, bez konieczności wykonywania badań laboratoryjnych, nawet jeśli pacjent nie pamięta ukąszenia kleszcza;
• wykonanie laboratoryjnych badań przesiewowych. Na pierwszym etapie stosuje się najczęściej test przesiewowy ELISA, który wykrywa przeciwciała przeciwko bakteriom z rodzaju Borrelia. Ujemny wynik badania zmniejsza prawdopodobieństwo boreliozy, jednak we wczesnej fazie zakażenia nie wyklucza choroby. Wynik dodatni lub niejednoznaczny wymaga weryfikacji zgodnie z przyjętym schematem diagnostycznym;
• wykonanie badań serologicznych potwierdzających rozpoznanie. W standardowym schemacie wykorzystuje się test Western blot (Immunoblot), który pozwala ocenić obecność przeciwciał klas IgM (pojawiających się we wczesnej fazie zakażenia) i IgG (utrzymujących się we krwi nawet wiele miesięcy od zakażenia). Interpretacja wyniku zależy od czasu trwania objawów oraz obrazu klinicznego. Więcej informacji o teście dostępnych jest np. w opisie badania na stronie alab.pl: https://www.alab.pl/pakiet/borelioza-pakiet-potwierdzenia.
Wskazaniem do diagnostyki laboratoryjnej boreliozy jest uzasadnione podejrzenie zakażenia na podstawie objawów klinicznych i możliwego narażenia na kleszcze. Typowy rumień wędrujący stanowi podstawę rozpoznania klinicznego bez konieczności badań serologicznych.
Kiedy badanie na boreliozę nie jest wiarygodne?
Wiarygodna diagnostyka boreliozy opiera się na ocenie klinicznej pacjenta oraz odpowiednio dobranych badaniach laboratoryjnych, wykonywanych i interpretowanych zgodnie z zalecanym schematem. Co do zasady, boreliozy nie powinno diagnozować się:
• wyłącznie na podstawie wyniku testu przesiewowego. Dodatni lub niejednoznaczny wynik pierwszego badania nie jest wystarczający do potwierdzenia boreliozy. Przeciwciała mogą występować również po przebytym zakażeniu, dlatego konieczne jest wykonanie badania potwierdzającego;
• na podstawie badań serologicznych wykonanych zbyt wcześnie. W pierwszych tygodniach od zakażenia testy mogą dawać wynik fałszywie ujemny. Nie oznacza to, że infekcja na pewno nie występuje. Jeśli podejrzenie zakażenia utrzymuje się mimo ujemnego wyniku wykonanego we wczesnej fazie choroby, lekarz może zalecić powtórzenie badania po odpowiednim czasie;
• na podstawie wyników testów LTT. Test transformacji limfocytów (LTT) bywa oferowany jako metoda oceny odpowiedzi komórkowej na antygeny Borrelia. Nie jest jednak uznawany za standardowe, wiarygodne badanie służące do potwierdzania boreliozy;
• poprzez wykonywanie testów profilaktycznie, bez wskazań klinicznych. Badanie przeciwciał bez objawów i bez uzasadnionego podejrzenia zakażenia nie jest zalecanym sposobem postępowania. Wynik dodatni może odzwierciedlać przebyty kontakt z bakterią, a nie aktywną chorobę i prowadzić do wdrożenia niepotrzebnego leczenia.
Skutki boreliozy – objawy po latach i powikłania po boreliozie
Przebieg boreliozy jest zróżnicowany, a ryzyko konkretnych powikłań zależy między innymi od postaci zakażenia. Odpowiednio dobrane leczenie zmniejsza ryzyko długotrwałego uszkodzenia tkanek i narządów dotkniętych chorobą, dlatego wczesna diagnostyka jest tak istotna. Skutkami nieleczonej boreliozy mogą być:
• Powikłania sercowo-naczyniowe. Borelioza może prowadzić do zapalenia serca, a także do zaburzeń przewodzenia impulsów elektrycznych. Pacjent może odczuwać kołatanie serca, zawroty głowy, duszność, ból w klatce piersiowej lub doświadczać omdleń.
• Powikłania stawowe. Jednym z późniejszych objawów boreliozy jest zapalenie stawów, najczęściej obejmujące duże stawy, zwłaszcza kolanowe. Pojawia się obrzęk, ból, uczucie sztywności i ograniczenie ruchomości.
• Powikłania neurologiczne, czyli neuroborelioza. Zakażenie może obejmować układ nerwowy, zarówno jego część obwodową, jak i ośrodkową. Do objawów należą silne, często nasilające się w nocy bóle korzeniowe, drętwienie kończyn, zaburzenia czucia, osłabienie mięśni oraz porażenie nerwu twarzowego. U niektórych chorych rozwija się zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych.
• Zmiany skórne. Jednym z późnych objawów boreliozy jest przewlekłe zanikowe zapalenie skóry kończyn. Początkowo skóra jest zaczerwieniona i obrzęknięta, a z czasem staje się cieńsza i bardziej podatna na uszkodzenia.
Warto podkreślić, że przewlekłe zmęczenie, bóle mięśni, problemy z koncentracją czy zaburzenia snu nie są objawami swoistymi dla boreliozy. Mogą występować w wielu innych chorobach, dlatego ich obecność sama w sobie nie potwierdza zakażenia. Jeżeli utrzymują się przez dłuższy czas, należy skonsultować je z lekarzem i rozważyć diagnostykę różnicową.
Źródła:
1. Dr hab. med. E. Kuchar, Borelioza: przyczyny, objawy i leczenie boreliozy z Lyme, Medycyna Praktyczna – Dla Pacjentów, 28.05.2024
2. R. Flisiak, J. Szechiński, J. Mrukowicz, Borelioza z Lyme, Interna – Mały Podręcznik Medycyny Praktycznej online, aktualizacja hasła: 30.07.2026
3. Lek. A. Strukow-Głuchowska, Borelioza: objawy, badania, powikłania i leczenie, Centrum Wiedzy ALAB, https://www.alab.pl/centrum-wiedzy/borelioza/, dostęp: 19.10.2026
4. Lek. A. Strukow-Głuchowska, Borelioza – pułapki diagnostyczne i terapeutyczne. Fakty i mity na temat rozpoznawania i leczenia, Centrum Wiedzy ALAB, https://www.alab.pl/centrum-wiedzy/borelioza-pulapki-diagnostyczne-fakty-i-mity-na-temat-rozpoznawania-i-leczenia/, dostęp: 19.10.2026
5. Prof. dr hab. n. med. M. Rorat, Borelioza z Lyme – trudności diagnostyczne, Medycyna po Dyplomie 04/2022
6. M. Giecko, dr P. Czupryna, prof. dr hab. n. med. A. Moniuszko-Malinowska, Borelioza – postępowanie diagnostyczno-terapeutyczne, Medycyna po Dyplomie 09/2024
7. Ż. Smoleńska, A. Matyjasek, Z. Zdrojewski, Borelioza – najnowsze rekomendacje w diagnostyce i leczeniu, Forum Reumatologiczne, vol 2, nr 2 (2016)
8. P. Królik, Borelioza, postać wczesna rozsiana z zajęciem nerwu okoruchowego – opis przypadku, Borgis – Postępy Nauk Medycznych 8/2017
