Włoski na brodzie, ciągłe zmęczenie, tycie? Te dolegliwości mogą mieć wspólną przyczynę
Pojedyncze, ciemne włoski wyrastające na brodzie czy górnej wardze nie zawsze są jedynie „kwestią hormonów”. W serialu Dr House bohater regularnie brał je pod lupę, gdy podejrzewał u pacjentek zespół Cushinga – rzadką, ale groźną chorobę związaną z nadmiarem kortyzolu. Sprawdź, kiedy taki objaw powinien zapalić czerwoną lampkę i co jeszcze może stać za nadmiernym owłosieniem u kobiet.
- Nadmiar kortyzolu może wywołać hirsutyzm, otyłość brzuszną i czerwone rozstępy
- Najczęstsze źródło choroby to długotrwała terapia glikokortykosteroidami, rzadziej guzy przysadki lub nadnerczy
- Hirsutyzm bywa także skutkiem PCOS, wrodzonego przerostu nadnerczy czy nowotworów produkujących androgeny
Hirsutyzm i zespół Cushinga – co łączy te dwa pojęcia?
Zespół Cushinga to przewlekły stan podwyższonego poziomu kortyzolu – hormonu stresu. W około 70–80 proc. przypadków jego przyczyną jest długotrwałe stosowanie glikokortykosteroidów (np. w leczeniu astmy czy reumatoidalnego zapalenia stawów). Rzadziej winne są guzy przysadki mózgowej (tzw. choroba Cushinga) lub nadnerczy.
Nadmiar kortyzolu wpływa na gospodarkę hormonalną i metabolizm. Jednym z pierwszych objawów może być pojawienie się ciemnych, grubych włosków na twarzy kobiety – tzw. hirsutyzm.
Do oceny nadmiernego owłosienia u kobiet stosuje się tzw. skalę Ferrimana–Gallweya. Bierze się w niej pod uwagę obecność i intensywność włosów w dziewięciu partiach ciała: nad górną wargą, na brodzie, klatce piersiowej, brzuchu (górnej i dolnej części), plecach (górnych i dolnych), a także na ramionach i udach. Każda z tych okolic oceniana jest w skali od 0 do 4 punktów – im więcej włosów, tym wyższy wynik. Łączna liczba punktów powyżej 8 wskazuje na hirsutyzm. Warto jednak pamiętać, że jest to metoda dość subiektywna i zależy od doświadczenia osoby wykonującej ocenę.
Typowe objawy zespołu Cushinga. Nie tylko nadmierne owłosienie
Do typowych symptomów zespołu Cushinga należą:
- zaokrąglona, tzw. księżycowata twarz,
- otyłość tułowia,
- czerwone rozstępy (szersze niż 1 cm),
- łatwo powstające siniaki,
- osłabienie mięśni ud,
- trądzik,
- hirsutyzm.
Z czasem mogą pojawić się poważne powikłania, takie jak: nadciśnienie tętnicze, cukrzyca typu 2, osteoporoza, zaburzenia nastroju i spadek odporności.
Co jeszcze może powodować nadmierne owłosienie?
Hirsutyzm nie zawsze świadczy o zespole Cushinga. Może być również objawem:
- zespołu policystycznych jajników (PCOS) – najczęstsza przyczyna u młodych kobiet,
- wrodzonej nadczynności nadnerczy (CAH),
- guzów jajnika lub nadnerczy produkujących androgeny,
- nadczynności tarczycy,
- stosowania niektórych leków (np. danazol),
- idiopatycznego hirsutyzmu – gdy nie udaje się ustalić konkretnej przyczyny.
Czytaj także: Czy PCOS uniemożliwia ciążę? Tak twierdzi wielu lekarzy
Jak wygląda diagnostyka i leczenie zespołu Cushinga?
Diagnostyka zespołu Cushinga obejmuje zwykle test hamowania deksametazonem (1 mg), nocny pomiar kortyzolu w ślinie albo dobowe oznaczenie wolnego kortyzolu w moczu. W dalszej kolejności wykonuje się badania obrazowe – rezonans magnetyczny przysadki lub tomografię komputerową nadnerczy – w celu ustalenia źródła nadmiaru kortyzolu.
Leczenie zależy od przyczyny: może obejmować odstawienie lub redukcję steroidów, operacyjne usunięcie guza, a także leki hamujące syntezę kortyzolu (np. ketokonazol, metyrapon). Zgodnie z wytycznymi leczenie powinno odbywać się w wyspecjalizowanych ośrodkach endokrynologicznych.
Źródła:
Medycyna Praktyczna. „Zespół Cushinga – objawy, diagnostyka, leczenie”.
Verywell Health. „What Causes Hirsutism in Women?”
Global Health and Education – GFMER. „Cushing’s Syndrome: Clinical Presentation and Management”.
Endocrine Society Clinical Practice Guidelines.
Polskie Towarzystwo Endokrynologiczne. „Zalecenia dotyczące postępowania w przypadku nadmiaru kortyzolu”.
National Institutes of Health (NIH) – Cushing's Syndrome Information Page.
American Association of Clinical Endocrinology – Guidelines on Diagnosis and Treatment of Cushing Syndrome.
Mayo Clinic. „Cushing syndrome – Symptoms and causes”.
Cleveland Clinic. „Cushing Syndrome: What It Is, Causes & Treatment”.
