Dr Kawecki: „Zawsze jest jedna gastroskopia za mało”. Rak żołądka w Polsce wciąż wykrywany zbyt późno
W Polsce roczna liczba zgonów z powodu raka żołądka jest niemal równa liczbie nowych zachorowań, a większość pacjentów trafia do szpitali w zaawansowanym stadium choroby. Raport opracowany przez Modern Healthcare Institute wskazuje na potrzebę pilnego skrócenia czasu diagnostyki, centralizacji operacji oraz zapewnienia dostępu do nowoczesnych terapii molekularnych. Eksperci i organizacje pacjenckie przedstawili listę rekomendacji, które mają poprawić rokowania chorych.
- W 2023 roku wykryto w Polsce 4896 zachorowań na raka żołądka i 4531 zgonów; 70% diagnoz stawia się w stadium rozsiewu
- Średni czas oczekiwania na gastroskopię to aż 131 dni. Eksperci apelują o pilny dostęp do badań biomarkerów i leczenia
- Aż 100 szpitali w Polsce wykonuje rocznie zaledwie 1-3 operacje raka żołądka. Raport postuluje ich centralizację w KSO
Śmiertelność zbliżona do liczby zachorowań
Rak żołądka należy do nowotworów o trudnym rokowaniu i agresywnym przebiegu. Według danych Krajowego Rejestru Nowotworów za 2023 r., w Polsce wykryto 4896 nowych zachorowań (2974 u mężczyzn i 1922 u kobiet). W tym samym okresie odnotowano aż 4531 zgonów z powodu tej choroby. Wysoki wskaźnik śmiertelności wynika z faktu, że nowotwór rozwija się bez wyraźnych symptomów. Początkowe dolegliwości układu pokarmowego bywają mylone z powszechnym podrażnieniem żołądka czy chorobą wrzodową. Pacjenci stosują leki objawowe, co chwilowo łagodzi problemy i opóźnia wizytę u lekarza. W efekcie u blisko 70 proc. chorych nowotwór zostaje rozpoznany w stadium rozsiewu, kiedy możliwości operacji są mocno ograniczone. W skali świata rocznie diagnozuje się ponad milion przypadków, a średni wskaźnik pięcioletniego przeżycia w stadium przerzutowym wynosi zaledwie 6 proc.
Kwartał czekania na gastroskopię
Podstawowym badaniem pozwalającym na wykrycie raka żołądka jest gastroskopia z pobraniem wycinków do analizy histopatologicznej. Eksperci zwracają uwagę, że badanie jest zlecane zbyt późno, a czas oczekiwania w systemie publicznym ogranicza szanse na wczesne rozpoczęcie leczenia. Z danych Onkofundacji Alivia wynika, że w lutym 2026 r. średni czas oczekiwania na gastroskopię bez znieczulenia wynosił 131 dni, a ze skierowaniem pilnym – 91 dni. Nierzadkie są jednak przypadki, że na to badanie trzeba czekać nawet rok. Barierą staje się także czas oczekiwania na wyniki badań patomorfologicznych. W dużych centrach onkologicznych opis małej biopsji uzyskuje się po 5-7 dniach, natomiast w mniejszych placówkach proces ten trwa nawet do 6 tygodni. Zależność od gastroskopii w procesie rozpoznania podkreślają specjaliści.
– Konieczne jest budowanie takiej ogólnej świadomości i pacjenckiej, i lekarskiej, że z perspektywy onkologicznej nie ma jednej gastroskopii za dużo. Zawsze jest jedna gastroskopia za mało – tłumaczył dr n. med. Maciej Kawecki z Kliniki Onkologii i Radioterapii Narodowego Instytutu Onkologii.
Diagnostyka molekularna i nowe cele w terapii celowanej
Nowoczesna onkologia w coraz większym stopniu opiera się na określaniu profilu biologicznego guza. W raku żołądka standardem staje się badanie biomarkerów, takich jak białko HER2 oraz ekspresja PD-L1. Nowym punktem uchwytu w farmakoterapii jest klaudyna 18.2 (CLDN18.2. Nadekspresję tego białka tkankowego stwierdza się u około 40 proc. pacjentów z gruczolakorakiem żołądka. Wytyczne ESMO oraz NCCN zalecają stosowanie zolbetuksymabu w pierwszej linii leczenia u chorych z odpowiednią ekspresją klaudyny 18.2. W Polsce lek ten nie jest jeszcze objęty refundacją, a badanie tego biomarkeru wykonuje tylko część laboratoriów. Eksperci wskazują też na potrzebę rozszerzenia programu B.58 o pełen zakres stosowania pembrolizumabu. O roli precyzyjnych badań wypowiedziała się przedstawicielka środowiska pacjentów.
– Chcemy, aby pacjenci byli leczeni zgodnie z aktualną wiedzą medyczną i mieli dostęp do rozwiązań, które mogą poprawić ich rokowanie. Wymaga to nie tylko dostępności nowoczesnych terapii, ale również odpowiedniej diagnostyki, która pozwala lekarzom właściwie kwalifikować chorych do leczenia. Tak ważne jest zatem zapewnienie dostępu do badań biomarkerów, w tym oznaczania ekspresji klaudyny 18.2. To właśnie diagnostyka molekularna daje szansę na to, aby pacjent otrzymał leczenie najlepiej dopasowane do jego choroby – powiedziała Joanna Konarzewska-Król, dyrektor Fundacji Onkologicznej Nadzieja.
Rozproszenie operacji i wymóg centralizacji leczenia
Analiza danych NFZ pokazuje, że leczenie chirurgiczne w Polsce jest mocno rozproszone. W 2025 r. w Polsce wykonano 2667 operacji z powodu raka żołądka w 235 szpitalach. Zaledwie 26 z nich wykonało minimum 30 operacji rocznie, czyli próg określony w założeniach Krajowej Sieci Onkologicznej jako gwarancja doświadczenia. Aż 100 szpitali w ciągu roku wykonało tylko od 1 do 3 takich zabiegów. Autorzy raportu postulują skoncentrowanie operacji w ośrodkach o najwyższym stopniu referencyjności oraz wprowadzenie rozwiązań NFZ wykluczających planowe zabiegi w małych placówkach. Rekomendują też wprowadzenie obowiązkowych checklist diagnostycznych przed zabiegiem i rozwój wsparcia żywieniowego.
– Dla pacjentów z rakiem żołądka czas ma kluczowe znaczenie. Potrzebujemy nie tylko sprawniejszej organizacji opieki, ale także dostępu do nowoczesnej diagnostyki i terapii zgodnych z aktualną wiedzą medyczną. Pacjenci w Polsce czekają na refundację nowych możliwości leczenia – dodała Joanna Konarzewska-Król.
