Ultraprzetworzone produkty zbożowe zwiększają ryzyko chorób jelit. Przełomowe wyniki badania
Dlaczego dietetycy wciąż nas namawiają do jedzenia pełnoziarnistego pieczywa zamiast białych bułeczek? Nie chodzi tylko o zawartość błonnika. Międzynarodowa analiza z udziałem naukowców z Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu wykazuje, że częste spożywanie wysoko przetworzonych produktów zbożowych, a takimi są właśnie produkty z białej oczyszczonej mąki, wiąże się z wyższym ryzykiem rozwoju nieswoistych chorób zapalnych jelit. Badanie objęło ponad 140 tys. dorosłych z 27 krajów, u których oceniano wpływ diety na stan przewodu pokarmowego. Zależności tej nie zaobserwowano przy jedzeniu tradycyjnego pieczywa czy ryżu o niskim stopniu przetworzenia.
- Wysokie spożycie ultraprzetworzonych produktów zbożowych zwiększa ryzyko rozwoju nieswoistych chorób zapalnych jelit
- Tradycyjne pieczywo o niskim stopniu przetworzenia oraz ryż nie wykazują negatywnego wpływu na zdrowie naszych jelit
- Szacuje się, że nawet 40 proc. emulgatorów w codziennej diecie spożywa się wraz z przetworzonymi produktami zbożowymi
Stopień przetworzenia zbóż a ryzyko zapalenia jelit
Jak wskazują specjaliści, nieswoiste choroby zapalne jelit (IBD), w tym choroba Leśniowskiego-Crohna i wrzodziejące zapalenie jelita grubego, występują coraz częściej. Ich rozwój zależy od genetyki, odporności i środowiska. Naukowcy z międzynarodowego projektu PURE z udziałem Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu ocenili wpływ diety, obserwując ponad 140 tys. osób z 27 krajów. W grupie tej odnotowano 467 nowych przypadków IBD. Wyniki wykazały, że wyższe spożycie ultraprzetworzonych produktów zbożowych wiąże się z większym ryzykiem zachorowania.
- Dieta jest jednym z ważniejszych modyfikowalnych czynników ryzyka nieswoistych chorób zapalnych jelit. Badanie pokazuje, że szczególne znaczenie mogą mieć właśnie ultraprzetworzone produkty zbożowe, dlatego wyniki mają istotne znaczenie zarówno dla zaleceń żywieniowych, jak i strategii profilaktycznych – mówi dr Alicja Basiak-Rasała z Zakładu Badań Populacyjnych i Profilaktyki Chorób Cywilizacyjnych UMW.
Nie każde pieczywo szkodzi zdrowiu
Analiza objęła między innymi pakowane przemysłowo pieczywo, ciasta, ciastka oraz gotowe dania instant z makaronem. Wykazano silne powiązanie tej grupy żywności z częstym występowaniem stanów zapalnych. Gatunek ziarna czy obecność zbóż w diecie nie stanowi jednak bezpośredniego problemu. Badanie dowodzi, że wysokiej jakości pieczywo o niższym stopniu przetworzenia oraz tradycyjnie przygotowany ryż nie podnoszą ryzyka zachorowania. Decydujący okazuje się sam sposób produkcji żywności trafiającej do sklepów.
- To badanie koncentrowało się właśnie na produktach zbożowych i wykazało szczególnie silny związek z produktami wysoko przetworzonymi. Jednocześnie wysokiej jakości pieczywo o niższym stopniu przetworzenia lub spożycie ryżu nie zwiększało ryzyka wystąpienia chorób zapalnych jelit – wyjaśnia dr Alicja Basiak-Rasała.
Dodatki do żywności i emulgatory pod lupą naukowców
Co istotne, w badaniu PURE nie stwierdzono podobnego wpływu w przypadku nieprzetworzonego mięsa, drobiu, nabiału, warzyw, owoców czy roślin strączkowych. Zwiększonego ryzyka IBD nie powiązano także ze spożyciem sodu. Szkodliwe działanie wiąże się z dodatkami technologicznymi, takimi jak emulgatory, konserwanty i maltodekstryny. Związki te zaburzają mikrobiotę jelitową, osłabiają barierę ochronną i wywołują reakcje zapalne.
- Nie jest to pierwsza analiza wykorzystująca dane badania PURE w kontekście IBD. Wcześniejsza publikacja z 2021 roku wykazała związek pomiędzy ogólnym spożyciem żywności ultraprzetworzonej a ryzykiem nieswoistych chorób zapalnych jelit. Obecna praca pozwala precyzyjniej wskazać, że szczególne znaczenie mogą mieć właśnie ultraprzetworzone produkty zbożowe. Szacuje się, że nawet aż 40% emulgatorów w diecie spożywa się właśnie z przetworzonymi produktami zbożowymi – dodaje badaczka.
Zamiast restrykcji, lepszy świadomy wybór i dieta śródziemnomorska
Eksperci zalecają ograniczanie wyrobów ultraprzetworzonych w codziennym jadłospisie, stawiając na produkty świeże i minimalnie przetworzone. Pełna eliminacja gotowych artykułów bywa trudna, jednak zmiana codziennych wyborów przynosi istotne korzyści dla organizmu. Zalecanym wzorcem pozostaje dieta śródziemnomorska, bogata w błonnik, warzywa, owoce i rośliny strączkowe.
- Całkowite wyeliminowanie produktów ultraprzetworzonych jest dziś w praktyce bardzo trudne. Warto jednak jak najczęściej wybierać produkty świeże i minimalnie przetworzone oraz dbać o dietę bogatą w błonnik, pełnoziarniste produkty zbożowe, warzywa, owoce i rośliny strączkowe. Dobrym modelem żywienia pozostaje dieta śródziemnomorska, którą wiązano w innych badaniach z niższym ryzykiem wystąpienia IBD – podsumowuje dr Alicja Basiak-Rasała.
na podst. mat. pras.
