Międzynarodowy Dzień Świadomości HPV. Lekarz tłumaczy, jak się ustrzec przed rakiem

Wirus HPV jako główny sprawca zmian nowotworowych

Wirus brodawczaka ludzkiego (HPV) jest niezwykle powszechny. Szacuje się, że większość osób aktywnych seksualnie zetknie się z nim przynajmniej raz w życiu. W wielu przypadkach organizm radzi sobie z infekcją samodzielnie, a wirus znika bez pozostawiania śladu. Problem pojawia się wtedy, gdy zakażenie przechodzi w stan przewlekły. Typy wirusa o wysokim potencjale onkogennym potrafią przez lata zmieniać komórki nabłonka, co prowadzi do rozwoju zmian przednowotworowych, a ostatecznie do raka szyjki macicy.

"Musimy uświadomić sobie, że wirus HPV to nie jest rzadka przypadłość, a wręcz przeciwnie – szacuje się, że dotyczy on ponad 80% osób aktywnych seksualnie. To ogromna skala. Warto przy tym pamiętać, że rodzina tych wirusów jest bardzo szeroka. Niektóre typy odpowiadają za zmiany nowotworowe, inne zaś za powszechne dolegliwości, takie jak kurzajki czy uciążliwe kłykciny kończyste. Te ostatnie, choć nie są nowotworami złośliwymi, stanowią poważny dyskomfort estetyczny i fizyczny zarówno dla kobiet, jak i dla mężczyzn" – mówi w rozmowie z Pacjenci.pl specjalista położnictwa i ginekologii oraz perinatolog, Robert Brawura Biskupski Samaha.

Wirus przenosi się głównie drogą płciową, ale do zakażenia może dojść również poprzez bezpośredni kontakt ze skórą osoby zainfekowanej. Zrozumienie natury tego wirusa to pierwszy krok do tego, aby przestać się go bać i zacząć skutecznie działać.

"Często popełnianym błędem jest utożsamianie HPV wyłącznie z rakiem szyjki macicy. Tymczasem zakażenie tym wirusem może prowadzić do rozwoju raka odbytu, prącia, sromu czy pochwy, ale także nowotworów obszaru nosogardzieli – w tym raka krtani, migdałków czy języka" – podkreśla lekarz.

Przeczytaj też: Fala nowotworów. Globalna zachorowalność ma urosnąć o 77%

Szczepienia ochronne dla dzieci i dorosłych

Jedną z najskuteczniejszych metod walki z zagrożeniem są szczepienia. W Polsce od niedawna funkcjonuje powszechny program, dzięki któremu rodzice mogą bezpłatnie zaszczepić swoje córki i synów. 

"Przez lata świadomość dotycząca szczepień przeciw HPV w Polsce była niska, a dostępność ograniczona do wybranych regionów. Na szczęście to się zmieniło i dziś mamy pełną refundację NFZ dla dzieci w całym kraju. Najlepiej zaszczepić dziecko już po 9. roku życia, zanim dojdzie do kontaktu z wirusem. Warto podkreślić, że u młodszych dzieci, do 14. roku życia, wystarczają zaledwie dwie dawki szczepionki, by uzyskać pełną odporność. Starsi pacjenci muszą przyjąć trzy dawki" – mówi ginekolog.

Należy podkreślić, że choć o szczepionce na HPV mówi się głównie w kontekście dziewcząt,  szczepienie chłopców jest równie ważne, ponieważ oni także przenoszą wirusa i mogą chorować na inne nowotwory wywołane przez HPV. Robert Brawura Biskupski Samaha mówi:

"Kluczem do sukcesu w walce z HPV jest szczepienie zarówno dziewczynek, jak i chłopców. Tylko w ten sposób możemy skutecznie przerwać łańcuch transmisji wirusa i chronić obie grupy przed nowotworami. Dowody na skuteczność takiego podejścia płyną z Australii czy Irlandii. Tam, dzięki masowym programom szczepień realizowanym od lat, zapadalność na raka szyjki macicy spadła o niemal 90%. To gigantyczny sukces medycyny, który pokazuje, że dzięki profilaktyce możemy realnie wyeliminować te groźne nowotwory z naszego społeczeństwa."

Dorośli również odnoszą korzyści z tej formy ochrony. Nawet jeśli doszło już do kontaktu z jednym typem wirusa, szczepionka chroni przed pozostałymi wariantami zawartymi w preparacie. Współczesne szczepionki są bezpieczne i dobrze przebadane. Stanowią one swoistą polisę na życie, która znacząco zmniejsza ryzyko wystąpienia zmian złośliwych w przyszłości.

Regularna cytologia oraz testy DNA HPV

Fundamentem wczesnego wykrywania zagrożeń jest cytologia. To proste i szybkie badanie pozwala lekarzowi ocenić stan komórek szyjki macicy i wyłapać niepokojące sygnały, zanim staną się one groźne. Zaleca się, aby każda kobieta wykonywała cytologię przynajmniej raz na trzy lata, a w określonych przypadkach częściej. Obecnie coraz większą popularność zyskują także testy DNA HPV, które są bardziej precyzyjne, ponieważ wykrywają obecność samego wirusa, a nie tylko skutki jego działania.

Systematyczne badania pozwalają na:

• Wykrycie zmian na etapie przednowotworowym, który jest w pełni wyleczalny.
• Monitorowanie stanu zdrowia u osób z grup podwyższonego ryzyka.
• Szybkie wdrożenie odpowiednich procedur medycznych.
• Zyskanie spokoju ducha i pewności co do własnego stanu zdrowia.

Zdrowy styl życia i świadome wybory

Profilaktyka raka szyjki macicy to nie tylko wizyty w gabinecie lekarskim, ale także codzienne nawyki. Jednym z istotnych czynników ryzyka jest palenie tytoniu. Substancje zawarte w dymie papierosowym utrudniają organizmowi zwalczanie infekcji HPV i przyspieszają procesy nowotworowe w obrębie szyjki macicy. Rezygnacja z nałogu to jeden z najlepszych prezentów, jakie można podarować swojemu układowi odpornościowemu.

Równie ważna jest edukacja i otwarta rozmowa z partnerem. Stosowanie prezerwatyw istotnie zmniejsza ryzyko transmisji wirusa, choć nie eliminuje go całkowicie. Dbanie o odporność poprzez zrównoważoną dietę, aktywność fizyczną i unikanie stresu wspiera naturalne mechanizmy obronne. Połączenie nowoczesnej medycyny ze zdrowym rozsądkiem na co dzień daje najlepsze efekty w ochronie przed rakiem.

Źródła:

1. Ministerstwo Zdrowia - Program szczepień przeciw HPV: https://www.gov.pl/web/zdrowie/hpv
2. Narodowy Fundusz Zdrowia - Profilaktyka raka szyjki macicy: https://pacjent.gov.pl/program-profilaktyczny/profilaktyka-raka-szyjki-macicy
3. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) o HPV: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/human-papillomavirus-(hpv)-and-cervical-cancer