Czy przełom w RZS jest blisko? Polacy odkryli trop prowadzący do źródła choroby
Poranny ból i sztywność palców to dopiero wierzchołek góry lodowej. Reumatoidalne zapalenie stawów (RZS) potrafi zniszczyć stawy, serce i płuca, zanim jeszcze doczekasz się właściwej diagnozy. Właśnie dlatego doniesienia z Krakowa elektryzują reumatologów: polski zespół odkrył, co uruchamia kluczowy biochemiczny wyzwalacz choroby – i wskazał, jak go wyhamować.
- RZS dotyka około 350 tys. Polaków
- Choroba zaczyna się od modyfikacji białek zwanej cytrulinacją
- Badacze z UJ pokazali, że „silnikiem” cytrulinacji są glikozaminoglikany
RZS – kiedy układ odpornościowy atakuje stawy
Reumatoidalne zapalenie stawów to przewlekła choroba autoimmunologiczna: układ odpornościowy myli własne tkanki stawowe z wrogiem, wywołując nieustanny stan zapalny. Typowe objawy to:
- symetryczny ból i obrzęk małych stawów dłoni oraz stóp,
- poranna sztywność trwająca ≥ 60 min,
- uczucie zmęczenia, stan podgorączkowy, spadek masy ciała.
Bez szybkiego leczenia błona maziowa rozrasta się, niszcząc chrząstkę i kość, a szkody bywają nieodwracalne.
Przeczytaj też: Ma 35 lat i reumatoidalne zapalenie stawów. “To nie jest choroba staruszek”
Polscy naukowcy na tropie „iskry zapłonowej” RZS
Zespół dr. Tomasza Kantyki z Małopolskiego Centrum Biotechnologii UJ odkrył, że za lawinę cytrulinacji – procesu, który włącza odpowiedź autoimmunologiczną – odpowiada specyficzny układ biochemiczny. Badacze wskazali enzym PAD4 jako „wykonawcę” oraz wyjaśnili, dlaczego działa on zbyt intensywnie w stawach chorych na RZS.
Czytaj więcej: „Choroba może zaczynać się podstępnie". Reumatolog wskazał nietypowe objawy reumatoidalnego zapalenia stawów
Glikozaminoglikany – zaskakujący wspólnik stanu zapalnego
Kluczowym graczem okazały się glikozaminoglikany (GAG) – długie cząsteczki obecne w chrząstce i błonie maziowej. Heparyna czy siarczan chondroityny „podkręcają” PAD4, umożliwiając mu pracę nawet przy fizjologicznie niskim stężeniu wapnia. W środowisku bogatym w GAG enzym nadprodukuje cytrulinowane białka, które organizm postrzega jako obce i atakuje. Odkrycie wyjaśnia, dlaczego właśnie w stawie zapalny proces przybiera na sile.
Czytaj też: Wczesne objawy reumatoidalnego zapalenia stawów. Reumatolog wyjaśnia, jak je rozpoznać
Nowe szanse terapeutyczne – co dalej z leczeniem?
Skoro glikozaminoglikany odblokowują PAD4, naukowcy chcą opracować inhibitory allosteryczne, które „wyciszą” enzym bez całkowitego blokowania jego fizjologicznych funkcji. Tak ukierunkowany lek mógłby zatrzymać chorobę u źródła, zanim dojdzie do nieodwracalnych zniszczeń. Pomysł wpisuje się w trend „medycyny prewencyjnej” – terapii celowanych na wczesnym etapie lub nawet przedobjawowo, gdy jedynym śladem walki układu odpornościowego są przeciwciała ACPA.
Pierwsze molekuły blokujące PAD4 trafią do testów in-vitro jeszcze w 2026 r. Jeśli potwierdzą skuteczność i bezpieczeństwo, za kilka lat możemy mówić o leku, który nie tyle łagodzi objawy RZS, ile gasi iskrę zapłonową choroby.
Zobacz również: Jak leczyć reumatoidalne zapalenie stawów? Metody leczenia i dieta
