Wysoka cena za lot w kosmos. Sławosz badany pod kątem śmiertelnej choroby
Sławosz Uznański-Wiśniewski właśnie wrócił z Międzynarodowej Stacji Kosmicznej w ramach misji Axiom Mission 4 i przechodzi standardowe badania w centrum medycyny kosmicznej w Kolonii. Jednym z elementów tych badań jest dokładna ocena stanu skóry. Dlaczego? Ekspozycja na promieniowanie jonizujące w przestrzeni kosmicznej wiąże się z potencjalnym ryzykiem rozwoju nowotworów skóry.
- Promieniowanie jonizujące uszkadza DNA i może inicjować nowotwory, w tym skóry
- Astronauci są narażeni na podwyższone dawki tego promieniowania
- Po każdej misji kosmicznej zaleca się badania skóry – w tym dermatoskopię znamion
Dlaczego skóra astronauty wymaga szczególnej kontroli?
Astronauci przebywający poza polem magnetycznym Ziemi narażeni są na znacznie wyższe dawki promieniowania jonizującego, głównie pochodzącego od promieniowania galaktycznego i słonecznego (GCR – Galactic Cosmic Rays, SPE – Solar Particle Events). Promieniowanie to przenika przez materiały statków kosmicznych i może uszkadzać DNA komórek, powodując mutacje inicjujące procesy nowotworowe.
– Astronauci przebywający w przestrzeni kosmicznej są narażeni na działanie wysokoenergetycznego promieniowania kosmicznego, które może uszkadzać DNA – zarówno bezpośrednio, jak i pośrednio poprzez wolne rodniki – wyjaśnia w rozmowie z Polskim Radiem dr Piotr Grzyb.
Badania pokazują, że w czasie pobytu na niskiej orbicie okołoziemskiej (LEO) astronauci mogą otrzymać od 50 do 2 000 razy większą dawkę promieniowania niż ludzie na Ziemi – w zależności od długości misji, aktywności słonecznej i ochrony statku kosmicznego.
Znamiona barwnikowe pod szczególną obserwacją
Po powrocie astronauci są poddawani m.in. monitorowaniu zmian skórnych – w tym znamion melanocytowych, które mogą ulec przemianie w czerniaka. Długofalowe programy medyczne NASA i ESA przewidują ocenę dermatologiczną jako część tzw. Long-Term Medical Surveillance (LTMS) po zakończonej misji.
Zgodnie z aktualną wiedzą, czerniak i rak podstawnokomórkowy skóry to nowotwory, które mogą mieć związek z promieniowaniem jonizującym, choć dokładne mechanizmy i dane epidemiologiczne u astronautów wciąż są analizowane.
Przeczytaj też: To stało się z ciałem Sławosza. Tak wygląda po powrocie z kosmosu, czeka go rehabilitacja
Czy ryzyko dla astronautów jest istotne?
Badania z lat 2010–2020 nie wykazały jednoznacznego wzrostu zachorowalności na raka skóry u astronautów NASA w porównaniu z populacją ogólną, ale eksperci zwracają uwagę na niedostateczny czas obserwacji i ograniczoną próbę. Europejska Agencja Kosmiczna (ESA) prowadzi własne rejestry, a powracający astronauci, tacy jak Sławosz Uznański, są włączani do długoterminowych programów monitorowania.
Źródła:
• Cancer risk from exposure to galactic cosmic rays: implications for space exploration by human beings, Cucinotta, Francis A et al., The Lancet Oncology, Volume 7, Issue 5, 431 – 435.
• pacjenci.pl
• polskieradio.pl
• unscear.org
