Ponad 100 badań bez kolejek do specjalisty. Wykaz badań u lekarza rodzinnego w 2026 roku według wytycznych MZ i NFZ
Gdy pojawiają się objawy wymagające USG tarczycy, kolonoskopii czy badań hormonalnych, pacjent może zacząć od wizyty u lekarza rodzinnego. Zakres badań dostępnych w podstawowej opiece zdrowotnej (POZ) określa rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu POZ. Wykaz zaktualizowano 17 marca 2026 roku.
- Lekarz POZ dysponuje listą ponad 100 refundowanych badań laboratoryjnych, obrazowych i inwazyjnych
- Opieka koordynowana umożliwia zaawansowaną diagnostykę, m.in. ECHO serca i biopsję cienkoigłową tarczycy
- O skierowaniu decydują wskazania medyczne, a nie samo życzenie pacjenta
Trzy koszyki diagnostyczne w POZ
Obecnie badania finansowane w podstawowej opiece zdrowotnej dzielą się na trzy grupy. Ten podział wyjaśnia, dlaczego zakres diagnostyki może się różnić między poszczególnymi przychodniami:
- Podstawowy katalog – obejmuje rutynowe badania finansowane ze standardowej stawki kapitacyjnej placówki.
- Budżet powierzony diagnostyczny – to dodatkowa pula środków z Narodowego Funduszu Zdrowia, z której rozliczane są określone procedury laboratoryjne i obrazowe.
- Opieka koordynowana – badania wykonywane m.in. w ścieżce kardiologicznej, diabetologicznej, pulmonologicznej czy endokrynologicznej. Udział przychodni w tym modelu jest dobrowolny. Dlatego przed planowaniem konkretnego badania warto sprawdzić, czy dana placówka realizuje tę formę opieki.
Nowoczesne badania laboratoryjne i szybkie testy
Środki z budżetu powierzonego pozwalają zlecać badania, które pomagają wyjaśnić przyczyny częstych dolegliwości. Można oznaczyć m.in. ferrytynę, czyli białko magazynujące żelazo, witaminę B12 i kwas foliowy. W katalogu uwzględniono także stężenie wapnia całkowitego w surowicy krwi, dodane na mocy rozporządzenia z 30 kwietnia 2025 roku.
W ramach nowej puli lekarz rodzinny może zlecić oznaczenie:
- ferrytyny (białka magazynującego żelazo), witaminy B12 i kwasu foliowego;
- stężenia wapnia całkowitego w surowicy krwi,
- przeciwciał anty-HCV oraz wykonanie testu przesiewowego w kierunku HIV (wykrywa przeciwciała i antygen p24 – wczesne rozpoznanie),
- przeciwciał anty-CCP, pomocnych w diagnostyce reumatoidalnego zapalenia stawów.
- immunoglobulin E (całkowitych i swoistych) wykorzystywanych w diagnostyce alergii.
Szybkie testy gabinetowe obejmują:
- antygen Helicobacter pylori w kale,
- szybki strep-test z wymazu z gardła,
- szybki strep-test z wymazu z gardła.
- szybki ilościowy test CRP (dostępny dla dzieci do ukończenia 6. roku życia).
W opiece koordynowanej można dodatkowo zbadać przeciwciała tarczycowe (antyTPO, antyTSHR i antyTG), pomocne przy chorobach autoimmunologicznych, a także wykorzystać albuminurię oraz wskaźnik UACR do oceny pracy nerek.
Zobacz także: Co po Ozempicu? Novo Nordisk zapowiada 6 nowych leków, które zmienią rynek
Pełne spektrum USG i badania RTG
Podstawowy koszyk POZ obejmuje wiele badań obrazowych. Podczas wizyty lekarz może wystawić skierowanie na USG tarczycy, przytarczyc i ślinianek. Może też zlecić badanie obwodowych węzłów chłonnych, nerek, moczowodów czy pęcherza moczowego.
Dostępne jest również USG brzucha i przestrzeni zaotrzewnowej, obejmujące wstępną ocenę gruczołu krokowego. W ramach opieki koordynowanej lista badań obrazowych może być szersza: obejmuje m.in. USG Doppler tętnic szyjnych oraz naczyń kończyn dolnych.
Lekarz pierwszego kontaktu może skierować pacjenta na RTG klatki piersiowej w projekcji AP i bocznej. Wykonać można także zdjęcie przeglądowe jamy brzusznej oraz RTG zatok, czaszki, miednicy, kończyn i kręgosłupa - całego lub jego poszczególnych odcinków.
Gastroskopia, kolonoskopia i tomografia
Do ważnych uprawnień lekarza POZ należy możliwość kierowania na badania przewodu pokarmowego. Może on wystawić skierowanie na gastroskopię i kolonoskopię. Pacjent może wykonać te badania w dowolnej placówce, która ma odpowiednią umowę z NFZ.
W określonych sytuacjach klinicznych lekarz może zlecić także tomografię komputerową płuc, na przykład po nieprawidłowym wyniku RTG. W ścieżce endokrynologicznej dostępna jest biopsja aspiracyjna cienkoigłowa tarczycy (BACC). Pomaga ocenić zmiany guzkowe i ustalić, czy wymagają dalszej diagnostyki.
Zaawansowana kardiologia w opiece koordynowanej obejmuje skierowanie na tomografię komputerową tętnic wieńcowych przy podejrzeniu choroby niedokrwiennej serca. Możliwe są również ECHO serca przezklatkowe, EKG wysiłkowe, Holter EKG - przez 24, 48 lub 72 godziny - oraz Holter RR, czyli całodobowy pomiar ciśnienia. W ścieżce pulmonologicznej dostępna jest spirometria, także z próbą rozkurczową.
W diagnostyce niewydolności serca przydatne jest oznaczenie BNP (NT-pro-BNP). To peptyd natriuretyczny, którego stężenie we krwi pomaga ocenić obciążenie mięśnia sercowego i może ułatwić wykluczenie kardiologicznej przyczyny duszności. Ostateczny wybór badania zależy od objawów i oceny lekarza.
Przed wizytą warto przygotować listę objawów, ich częstotliwość i czas trwania, a przy problemach z ciśnieniem także dzienniczek pomiarów. Lekarz nie ma obowiązku wystawienia skierowania na życzenie. To wskazania medyczne decydują, czy pogłębiona diagnostyka jest potrzebna i czy można ją zlecić w ramach opieki koordynowanej.
Zobacz także: Miliony Polaków trzymają to przy łóżku. Lekarze biją na alarm: Zaburza pracę mózgu
