Wyszukaj w serwisie
choroby profilaktyka choroby cywilizacyjne zdrowie psychiczne żywienie zdaniem lekarza uroda i pielęgnacja
Pacjenci.pl > Zdrowie > Zaburzenia rytmu serca (arytmia) - objawy, przyczyny, leczenie. Ekspert tłumaczy
Klaudia Jaroszek
Klaudia Jaroszek 07.09.2023 10:23

Zaburzenia rytmu serca (arytmia) - objawy, przyczyny, leczenie. Ekspert tłumaczy

wywiad atytmia
canva.com

Zaburzenia rytmu serca (arytmia) pojawiają się w sytuacji wystąpienia nieprawidłowości w przesyłaniu impulsów elektrycznych z przedsionków do komór. Serce może bić za szybko, za wolno bądź też w nieregularny sposób. Jakie wyróżniamy rodzaje zaburzeń rytmu serca? Jakie są objawy arytmii? Co powoduje zaburzenia rytmu serca? Jak diagnozować i leczyć arytmię? Na te i inne pytania odpowiada kardiolog dr n. med. Ewa Uścińska.

Kiedy mówimy o zaburzeniach rytmu serca?

Aby zdefiniować, czym są zaburzenia rytmu serca, warto wyjaśnić, jaki jest prawidłowy rytm serca. Zatem prawidłowy rytm serca powstaje w takiej strukturze w sercu, która nazywa się węzeł zatokowy. Jest to malutka struktura zlokalizowana w górnej części serca. Tam powstają impulsy, które następnie rozchodzą się przez odpowiedni układ rozprowadzający do mięśnia sercowego. Ta energia elektryczna przetwarzana jest na energię mechaniczną i dzięki temu serce się kurczy, pompuje krew i spełnia swoją rolę. Czyli rytm zatokowy jest to rytm prawidłowy. Ma on odpowiednią częstość, jest dostosowany do naszej aktywności fizycznej, ewentualnie do spoczynku. W spoczynku serce bije wolniej, natomiast w czasie wysiłku szybciej, tak aby umożliwić nam wydolność fizyczną. Prawidłowy rytm serca powoduje, że serce nie ma strat energii, jego praca jest efektywna i dzięki temu możemy funkcjonować zarówno w spoczynku, jak i w czasie wysiłku. 

Zaburzenia rytmu serca, są to takie nieprawidłowości w rytmie serca, które mogą być spowodowane nieodpowiednią pracą węzła zatokowego. Może on pracować za szybko albo za wolno. Oprócz tego węzła zatokowego istnieje jeszcze inne ognisko, które generuje nieprawidłowe pobudzenia, a one zakłócają prawidłową pracę serca. Wówczas mamy styczność z pojedynczymi, wtrąconymi zaburzeniami rytmu serca. Natomiast dominuje jednak ten rytm prawidłowy. Kolejna sytuacja może występować, jeżeli ognisko nieprawidłowe przejmuje kontrolę nad sercem, zupełnie wyhamowuje prawidłowy rytm serca i wtedy mamy do czynienia często z np. skurczem nadkomorowym lub komorowym. Jest to już groźniejsza sytuacja. Czynnik, który może prowadzić również do nieprawidłowego rytmu to moment, kiedy jest niewłaściwe przewodzenie tego impulsu. On powstał prawidłowo, natomiast nieprawidłowo rozchodzi się do mięśnia sercowego. W takiej sytuacji zazwyczaj następstwem są wolne czynności serca i one również nie są efektywne. 

Jakie wyróżniamy rodzaje zaburzeń rytmu serca?

Możemy tutaj mówić o dwóch podziałach zaburzeń rytmu serca. Pierwszy z nich dzieli zaburzenia rytmu serca na takie, które przebiegają z szybką czynnością serca i z wolną czynnością serca. Szybkie czynności serca nazywamy często skurczami i w zależności od częstości tego rytmu następstwa tych skurczów mogą być różne. Natomiast wolne rytmy serca są to takie rytmy, które wynoszą poniżej 50 na minutę. Przyczyny mogą być różne. Najczęściej, albo jest to choroba węzła zatokowego, czyli taka sytuacja kiedy ten węzeł jest niewydolny i generuje impulsy wolniej niż powinien. Serce wtedy bije wolno i nie jest w stanie dostosować swojej pracy do naszej wydolności. Powoduje to osłabienie wydolności fizycznej. 

Druga okoliczność, która prowadzi do wolnej czynności serca jest to zaburzenie przewodzenia impulsu, który powstał w węźle zatokowym. Wtedy to przewodzenie jest zwolnione, albo może być całkiem odcięte. Mimo wszystko serce jest w stanie poradzić sobie w takiej sytuacji. W tych niższych ośrodkach, w sercu również jest zdolność powstawania impulsów, jednak mają one wolniejszą częstość. Mięsień sercowy komór generuje impulsy z częstością między 30, a 40 na minutę. Oczywiście to nie wystarczy, żeby normalnie funkcjonować, natomiast nie spowoduje to również tego, że pacjent może umrzeć. Dlatego taka sytuacja wymaga pilnej interwencji, ale nie jest niebezpieczeństwem dla naszego życia. 

Drugi podział dzieli zaburzenia rytmu serca w zależności od miejsca, gdzie one powstają. Jeśli nieprawidłowy rytm serca albo nieprawidłowe pobudzenia powstają w mięśniu komór, czyli w dolnej części serca, wówczas mamy do czynienia z arytmia komorową. Natomiast te nieprawidłowości, które powstają powyżej komór, czyli w górnej części serca, są to nadkomorowe zaburzenia rytmu serca. Z zasady groźniejsze są te komorowe, ponieważ ich następstwa hemodynamiczne, czyli mechaniczna praca serca, jest bardziej zaburzona. Na szczęście częstsze są te nadkomorowe zaburzenia rytmu.  

Projekt bez nazwy - 2023-08-28T214402.911.png

Te 2 rodzaje bólu to znak, by zgłosić się do lekarza lub zadzwonić po karetkę. Kardiolog ostrzega Tego najbardziej nie lubi Twoje serce. 5 czynników zwiększających ryzyko zawału serca

Przyczyny i objawy zaburzeń rytmu serca

Jakie są przyczyny zaburzeń rytmu serca?

Przyczyny zaburzeń rytmu serca są bardzo złożone. Możemy urodzić się z różnymi nieprawidłowościami. Mogą to być np. poważne nieprawidłowości strukturalne serca, czyli wady strukturalne serca, które predysponują do zaburzeń rytmu serca. Te wady zazwyczaj są widoczne np. w echokardiografii i wówczas widać, że serce jest nieprawidłowo zbudowane. Kolejne uwarunkowanie wrodzone może przebiegać tak, że budowa serca jest prawidłowa, natomiast istnieją nieprawidłowe szlaki przewodzenia, które generują nieprawidłowy rytm serca. Tego jednak nie widać makroskopowo w obrazie serca. Ostatni najrzadszy przypadek są to tzw. kanałopatie, czyli bardzo rzadkie choroby, które mogą prowadzić do bardzo poważnych zaburzeń rytmu serca zagrażających życiu. Tutaj również zwykle serce wygląda prawidłowo w echokardiografii, jednak zaburzenie dotyczy przepływu jonów na poziomie błony komórkowej. Zatem powstają nieprawidłowe impulsy, które mogą nieodpowiednio rozchodzić po mięśniu sercowym, co może skutkować groźnymi dla życia zaburzeniami rytmu serca.

Czy zaburzenia rytmu serca dotyczą tylko starszych osób?

Te wrodzone dotyczą każdej grupy wiekowej, natomiast stanowią większą część zaburzeń rytmu serca u dzieci. U dorosłych, oprócz tych wrodzonych istnieją inne przyczyny zaburzeń rytmu serca. Mogą to być przebyte infekcje, które prowadzą do martwicy jakiegoś skrawka mięśnia sercowego i w tym miejscu powstają nieprawidłowe pobudzenia. Może to być przebyty zawał serca albo choroba niedokrwienna serca, która prowadzi do niedokrwienia mięśnia sercowego i w tym mięśniu też mogą powstawać nieprawidłowe rytmy serca. Ogólnie każda choroba strukturalna i wada serca przebiegająca szczególnie z uszkodzeniem tego organu i z obniżoną frakcją rzutową, grozi wystąpieniem zaburzeń rytmu serca, a nawet nagłym zatrzymaniem krążenia w przebiegu tych zaburzeń. W przypadku uszkodzonego serca w przebiegu różnych chorób, jeżeli frakcja wyrzutowa określana w badaniu echo serca jest poniżej 35%, to ryzyko wystąpienia groźnych zaburzeń rytmu serca jest wysokie.

Jakie są przyczyny zaburzeń rytmu serca w ciąży i czy są one niebezpieczne?

W znacznej części przypadków są to niegroźne zaburzenia rytmu serca. Zwykle występują u osób, które już przed ciążą miały jakąś wadę serca strukturalną lub inną. Mogą nasilać się w czasie ciąży, ponieważ układ krążenia kobiety w ciąży jest bardziej obciążony z uwagi na to, że musi zaopatrzyć w krew również drugi organizm. Sporadycznie są to groźne arytmie, wymagające postępowania szpitalnego. Warto wiedzieć, że kobiety w ciąży mają pewne przeciwwskazania do podawania niektórych leków, dlatego trudno jest to leczyć. Trzeba się mocno zastanowić, czy rzeczywiście trzeba podać lek, czy wystarczy tylko obserwować, czy arytmia się nie nasila. W tej sytuacji trzeba wyważyć działania niepożądane pomiędzy korzyściami z zastosowania danego leku. Oczywiście jest do dyspozycji kilka leków, które są w ciąży bezpieczne, ale mimo wszystko wymaga to rozważenia. 

Jakie są objawy zaburzeń rytmu serca?

Zależą one od rodzaju zaburzeń rytmu i od ich liczby występowania. W większości przypadków, czyli co najmniej 90%, są to łagodne arytmie, które nie stanowią zagrożenia dla życia. Natomiast mogą wydawać się dosyć dokuczliwe. Głównym objawem jest uczucie dodatkowych uderzeń serca, silnych uderzeń serca albo nierównego bicia serca. Czasem mamy do czynienia z przyspieszonym rytmem, który może być równy lub nierówny. Są to w większości przypadków niegroźne sytuacje, lecz utrudniające codzienne funkcjonowanie. Kiedy rytm prawidłowy jest przejmowany przez jakiś ośrodek nieprawidłowy i dochodzi do skurczu komorowego czy nadkomorowego, objawy mogą być poważniejsze, ponieważ mogą powodować zaburzenia hemodynamiczne układu krążenia. W konsekwencji może dojść do zawrotów głowy, nagłego osłabienia, mroczków przed oczami. Jednak najgroźniejsza sytuacja pojawia się w momencie, kiedy dochodzi do zasłabnięć i utraty przytomności, co oznacza niedokrwienie ośrodkowego układu nerwowego.

Jak wygląda arytmia serca przy ataku nerwicy?  

Nerwica jest chorobą emocjonalną i tylko w części przypadków jest związana z zaburzeniami rytmu serca. W większości przypadków jednak nie mamy do czynienia z zaburzeniami rytmu serca, a dolegliwościami, które pacjent zgłasza. Wynikają one z nadmiernej wrażliwości i pobudzenia emocjonalnego. To pobudzenie emocjonalne może faktycznie przyspieszać czynność serca i powodować, że bije ono szybciej i mocniej. Pacjent to odczuwa i w efekcie jest zaniepokojony. Ten niepokój jeszcze bardziej nakręca sytuację. Pomimo zdrowego serca w ataku nerwicy może ono przyspieszać powyżej 150 i dawać różne dolegliwości. Te objawy nie są wymyślone przez pacjenta, lecz zwykle nie są groźne, jeśli chodzi o układ krążenia. Czasami pobudzenie emocjonalne może wywoływać zaburzenia rytmu serca, ale zazwyczaj w takich sytuacjach, kiedy istnieje już jakiś substrat, który dopiero pod wpływem pobudzenia emocjonalnego generuje te nieprawidłowe zaburzenia rytmu serca.  

Diagnostyka i leczenie zaburzeń rytmu serca

Jak zdiagnozować zaburzenia rytmu serca? Jakie badania należy wykonać?

W większości przypadków, lekarz zaczyna od wywiadu, czyli dowiaduje się, jakie dolegliwości ma pacjent. Następnie wykonywane są badania laboratoryjne, ponieważ nie każde zaburzenia rytmu serca wynikają z nieprawidłowości zlokalizowanych w sercu. Mogą być również takie sytuacje, kiedy mamy zaburzenia elektrolitów lub mało potasu i to nawet przy prawidłowym sercu może generować nieprawidłowy rytm. Kolejna sytuacja może dotyczyć np. nadczynności tarczycy lub innych zaburzeń tarczycy, które powodują, że serce źle pracuje, mimo że jest ono prawidłowe. Również niedokrwistość może generować zaburzenia rytmu serca. W zasadzie najczęściej prowadzi do przyspieszonej czynności serca. Czasem mogą występować nieprawidłowe pobudzenia, ale w większości przypadków dochodzi do przyspieszenia czynności serca. Po wykonaniu badań laboratoryjnych kolejnym etapem jest EKG. W tym badaniu zazwyczaj nie widać zaburzeń rytmu serca, jeśli jest ich mało. Natomiast możemy zdiagnozować jakieś nieprawidłowości, które mogą powodować zaburzenia rytmu serca. Może być to przebyty zawał mięśnia sercowego, niedokrwienie mięśnia sercowego lub jakaś wrodzona przyczyna, czy napadowe skurcze. Dlatego EKG jest podstawowym badaniem w diagnostyce zaburzeń rytmu serca. 

Badaniem równie pomocnym jest holter EKG. Jest to również zapis EKG, ale co najmniej 24 godzinny i pozwala już na uchwycenie zaburzeń rytmu serca i również analizę tego jakie są to zaburzenia rytmu, ile ich jest w ciągu doby, czy są one proste, czyli pojedyncze, czy złożone, czyli kilka np. następujących po sobie nieprawidłowych pobudzeń. W ostatnim czasie również bardzo pomocne w diagnostyce zaburzeń rytmu serca są urządzenia takie jak smartwatch z funkcją zapisywania rytmu serca. Jest to takie prowizoryczne EKG i odbiega zarówno od Holtera, jak i standardowego EKG, może uchwycić niektóre nieprawidłowości.

Jeśli mamy już zidentyfikowaną arytmię, czyli zapisała się w jakimkolwiek zapisie EKG, warto znać budowę serca. Dzięki temu będziemy wiedzieć jaka jest przyczyna tych zaburzeń, czy są to nieprawidłowości strukturalne serca, czy serce prawidłowo jest zbudowane. Jeśli podejrzewane jest tło niedokrwienne, czyli chorobę niedokrwienną serca, wówczas możemy zrobić badanie uwidaczniające naczynia wieńcowe. To pozwoli pokazać, czy są jakieś zwężenia wymagające interwencji. Dlatego pomocnym badaniem może być angio CT naczyń wieńcowych lub koronarografia. 

Zdarzają się też sytuacje, kiedy pacjent ma poważne dolegliwości, czyli traci przytomność, ma napady, kołatanie serca i po wykonaniu pełnej diagnostyki nie ma arytmii można zdecydować się na badanie inwazyjne, elektrofizjologiczne, czyli EPS. Jest to badanie wykonywane w warunkach szpitalnych. Polega na wprowadzeniu elektrod zwykle przez żyły albo tętnice udowe do serca. W trakcie tego badania lekarz elektrofizjolog próbuje wywołać arytmię różnymi sposobami. Jeśli uda się wywołać arytmię, próbuje ją zlokalizować. Jeśli arytmia nadaje się do ablacji, to czasowo jest przeprowadzana, czyli usunięcie ogniska arytmii.

Jak leczyć zaburzenia rytmu serca?

Podstawą leczenia zaburzeń rytmu serca jest farmakoterapia, chociaż w niektórych sytuacjach np. zagrażających życiu są stosowane również inne metody. Leki podawane są w zależności od przypadku, m.in. po to, żeby przerwać arytmię. Jeśli jednak pacjent potrzebuje przerwania arytmii w danym momencie to zwykle odbywa się to w warunkach szpitalnych. Leki podane dożylnie działają znacznie szybciej niż te doustne. Jednym z podstawowych leków, ale działających tylko w niektórych sytuacjach jest adenozyna podana dożylnie. Przerywa często skurcze, szczególnie węzłowe, czyli należące do grupy nadkomorowych. Pomocne do przerwania arytmii mogą być również beta-blokery podane dożylnie. Kiedy pacjent potrzebuje ustabilizować rytm, czyli aby serce nie biło za szybko oraz żeby zredukować liczbę nieprawidłowych pobudzeń to tutaj do dyspozycji jest kilka grup leków stosowanych doustnie. Podstawowymi lekami są beta-blokery. Dopiero jeśli okazują się nieskuteczne stosowany może być amiodaron i propafenon. Niektóre z tych leków są obarczone pewnymi działaniami niepożądanymi, dlatego zazwyczaj zaczyna się od tych mających najmniej skutków ubocznych, a są to zwykle beta-blokery.

Czy jest to choroba przewlekła?

W większości przypadków jest to choroba przewlekła, zwłaszcza jeśli wynika z innej choroby serca, np. strukturalnej albo z nieodwracalnego uszkodzenia serca. Natomiast są sytuacje, kiedy możemy tę chorobę zupełnie wyleczyć. Są to takie arytmie, które spowodowane są nieprawidłowościami wrodzonymi, polegającymi na obecności nieprawidłowej drogi przewodzenia, która u osób zdrowych nie występuje. W tym wypadku ablacja jest leczeniem z wyboru. Jest to leczenie zabiegowe, natomiast pozwala na przecięcie tego szlaku i pacjent dzięki temu może być wyleczony z arytmii. 

Jakie mogą być skutki zdrowotne zaburzeń rytmu serca?

Wszystko zależy od tego, jakie mamy zaburzenia rytmu serca, czy jest ich dużo w ciągu doby i czy są one związane z jakimś uszkodzeniem serca. W większości przypadków arytmie nie są groźne. Skutkują jedynie uciążliwymi dolegliwościami, które pacjent odczuwa. Wtedy pomocne są leki, które mogą złagodzić objawy i zredukować liczbę zaburzeń rytmu serca. Jeśli jednak zaburzenia rytmu serca są groźne, powodują często skurcze, czyli takie kolejno po sobie następujące nieprawidłowe pobudzenia z dużą częstością, często przekraczającą 150 na minutę, wtedy możemy już odczuwać skutki zaburzeń hemodynamicznych układu krążenia. Krew nie krąży w prawidłowy sposób, spada ciśnienie i może dojść do niedokrwienia narządów. Głównie chodzi o ośrodkowy układ nerwowy. Takimi objawami niedokrwienia ośrodkowego układu nerwowego są zawroty głowy, zasłabnięcia, a nawet utraty przytomności. Najgroźniejszą sytuacją związaną z zaburzeniami rytmu serca jest nagłe zatrzymanie krążenia, czyli migotanie komór. Jest to bardzo niebezpieczna arytmia, która powoduje, że praktycznie serce mechanicznie nie pracuje. W czasie migotania komór mięsień sercowy lekko drga, natomiast nie pompuje krwi i mamy do czynienia z hemodynamiczną asystolią, czyli serce drga, ale krew nie krąży w organizmie. Sytuacja jest o tyle groźna, że bez interwencji medycznej arytmia nie jest w stanie sama się przerwać i niestety grozi śmiercią. 

Czy zaburzenia rytmu serca po przebytej infekcji COVID-19 mają trwały charakter?

Zazwyczaj mają charakter przejściowy. Ogólnie uczucie kołatania serca jest najczęstszą dolegliwością ze strony układu krążenia zgłaszaną przez pacjentów po przebytej infekcji COVID-19. Nie zawsze wiąże się to z nieprawidłowym rytmem serca. W większości przypadków dochodzi do przyspieszenia czynności serca w porównaniu do tej czynności, którą mieliśmy przed infekcją i pacjent odczuwa, że serce bije szybciej. Może to skutkować zmniejszoną tolerancją wysiłku, ale taka sytuacja w zdecydowanej większości jest przejściowa. 

Z Joanna Kamińską rozmawiała kardiolog i specjalista medycyny rodzinnej dr n. med. Ewa Uścińska. Ukończyła Uniwersytet Medyczny w Białymstoku, a umiejętności zawodowe uzyskała m.in. w Klinice Kardiologii USK oraz w Oddziale Kardiologicznym Szpitala MSWiA w Białymstoku. Przez 5 lat pełniła funkcję ordynatora Oddziału Kardiologicznego Szpitala Powiatowego w Ostrowi Mazowieckiej. Posiada także wykształcenie z zakresu zarządzania - ukończyła EMBA w Ochronie Zdrowia WUM/SGH. Od kwietnia 2021 r. zajmuje się ambulatoryjną diagnostyką i leczeniem w kilku placówkach medycznych na terenie Warszawy. Interesuje się profilaktyką pierwotną i wtórną chorób układu krążenia, a jej szczególną pasją jest edukacja pacjentów na temat zdrowego stylu życia.

Choroba wieńcowa - objawy, przyczyny, leczenie. Ekspert tłumaczy
chorobawiencowa
Choroba wieńcowa - wywiad z ekspertem. Jakie są objawy choroby wieńcowej? Jak rozróżnić ból wieńcowy od zawału serca? Jakie są czynniki ryzyka? Jakie są rokowania u pacjenta? Jakie są przyczyny choroby wieńcowej w młodym wieku? Na te i inne pytania odpowiada kardiolog dr n. med. Ewa Uścińska. Co to jest choroba wieńcowa? Choroba wieńcowa to różnego rodzaju dolegliwości i powikłania spowodowane niedokrwieniem mięśnia sercowego. Serce jest jednym z najważniejszych narządów w organizmie, pełni rolę "silnika", pracuje nieprzerwanie przez całe życie. Do prawidłowego funkcjonowania potrzebuje tlenu i składników odżywczych, które dostarczane są przez naczynia wieńcowe. W chorobie wieńcowej mamy do czynienia ze zwężeniem tych naczyń, upośledzeniem dopływu krwi do mięśnia sercowego, co w różnym stopniu zaburza jego funkcję. Najczęstszą przyczyną choroby wieńcowej są blaszki miażdżycowe. Jakie są objawy choroby wieńcowej?Podstawowym objawem choroby wieńcowej jest ból w klatce piersiowej o typowym charakterze. Jest to zazwyczaj pieczenie, ucisk, dławienie lub gniecenie, dolegliwości są zlokalizowane za mostkiem, mogą też promieniować do brody i lewej ręki, często pojawiają się w czasie wysiłku i ustępują kilka minut po jego zaprzestaniu. Im bardziej zaawansowana jest choroba wieńcowa, tym krótszy dystans marszu może pokonać pacjent do czasu pojawienia się dolegliwości. Poważnym sygnałem ostrzegawczym jest pojawianie się bólu w spoczynku, gdyż może świadczyć o epizodach niedokrwienia mięśnia sercowego w czasie spokojnej pracy serca. U niektórych osób choroba wieńcowa może objawiać się w inny nietypowy sposób, wówczas trudniej ją rozpoznać bez dalszej diagnostyki. Dotyczy to pacjentów z wieloletnią cukrzycą, u których uszkodzone są włókna nerwowe i zaburzona jest percepcja bólu. U tych osób podstawowym objawem jest duszność wysiłkowa oraz wyraźne pogorszenie tolerancji wysiłku. Dość częstym objawem choroby wieńcowej są zaburzenia rytmu serca indukowane niedokrwieniem mięśnia sercowego. Może też dochodzić do zasłabnięć, a nawet utrat przytomności, ale takie sytuacje zdarzają się znacznie rzadziej.Jak rozróżnić ból wieńcowy od zawału serca?W zawale charakter bólu jest podobny. Zwiększone jest jego natężenie - jest znacznie silniejszy, może być trudny do zniesienia i nie ustępuje. Jeśli ból zamostkowy utrzymuje się 15-20 minut, istnieje wysokie prawdopodobieństwo, że jego przyczyną jest zawał. Oczywiście nie każdy ból w klatce piersiowej jest zawałem, ale jeśli osoba odczuwająca ból ma już rozpoznaną chorobę wieńcową, albo ma co najmniej czynniki ryzyka jej rozwoju, dodatkowo bólowi towarzyszy nagłe pogorszenie samopoczucia, zlewne poty - to takich objawów zdecydowanie nie wolno lekceważyć i należy wezwać karetkę.Jakie są przyczyny choroby wieńcowej? Jakie są czynniki ryzyka?Czynniki ryzyka choroby wieńcowej możemy podzielić na modyfikowalne i niemodyfikowalne. Niemodyfikowalne czynniki ryzyka to wiek, płeć i obciążenia genetyczne. Prawdopodobieństwo wystąpienia choroby wieńcowej rośnie z upływem czasu. Płeć męska jest bardziej narażona, ponieważ kobiety przed chorobą wieńcową do menopauzy chronią żeńskie hormony płciowe, po 50 roku życia prawdopodobieństwo rozwoju choroby wieńcowej u obu płci jest podobne. Geny, które odziedziczyliśmy po przodkach również mogą predysponować do wystąpienia choroby. Tych trzech rzeczy nie możemy zmienić. Istnieje jednak szereg modyfikowalnych czynników ryzyka związanych ze stylem życia. Główną rolę odgrywa tu otyłość, ponieważ wiąże się z zaburzeniami gospodarki węglowodanowej (czyli podwyższonym stężeniem glukozy we krwi) oraz z zaburzeniami gospodarki lipidowej (czyli wysokim stężeniem cholesterolu - głównie LDL i triglicerydów). Otyłość może też prowadzić do nadciśnienia tętniczego, które obciąża serce. Bardzo poważnym czynnikiem ryzyka jest palenie papierosów, które w połączeniu z otyłością może doprowadzić do rozwoju choroby wieńcowej w młodym wieku. Osoba otyła, z niewielką aktywnością fizyczną i paląca papierosy jest zagrożona wystąpieniem zawału serca przed 40-tym rokiem życia.Jak leczyć chorobę wieńcową? Jakie leki się stosuje? Czy choroba wieńcowa może się cofnąć? Czy jest uleczalna? Celem leczenia choroby wieńcowej jest poprawa jakości życia czyli zredukowanie objawów oraz przedłużenie życia czyli poprawa rokowania. Podstawą leczenia jest farmakoterapia - każdy pacjent w takim rozpoznaniem powinien przyjmować kilka grup leków. Każda tabletka ma swoją rolę do spełnienia, a ilość i rodzaj przyjmowanych tabletek zależy od stopnia zaawansowania choroby. Kwas acetylowy (ASA) lub inny lek przeciwpłytkowy powinien przyjmować każdy pacjent aby zapobiegać zakrzepom będącym przyczyną zawałów. Po zawale i wszczepieniu stentu czasowo (zwykle przez rok) wskazane jest przyjmowanie 2 leków przeciwpłytkowych. Każdy pacjent z chorobą wieńcową (jeśli nie ma przeciwwskazań) powinien przyjmować statynę, której zadaniem jest obniżenie stężenia LDL (tzw. złego cholesterolu) do niskich wartości oraz stabilizowanie blaszek miażdżycowych. Zdecydowana większość osób przyjmuje również leki z grupy beta-blokerów i ACE-inhibitorów (lub zamiennie sartanów) - ich zadaniem jest regulowanie rytmu serca i ciśnienia krwi oraz optymalizacja zużycia energii i metabolizmu komórek mieśniowych, co poprawia zarówno komfort życia jak i rokowanie. Dosyć często stosuje się leki z grupy nitratów, które rozszerzają naczynia wieńcowe i zwiększają dopływ krwi do serca, redukując tym samym jego niedokrwienie i bóle dławicowe. Istnieje jeszcze szereg innych leków, ale wskazania do ich stosowania ma wąska grupa chorych. Choroba wieńcowa jest stanem przewlekłym, co oznacza konieczność stałego przyjmowania tabletek oraz prowadzenia zdrowego stylu życia. Są jednak sytuacje, kiedy tabletki nie wystarczą. W przypadku istotnego zwężenia naczynia wieńcowego (zwykle zajmującego co najmniej 70% przekroju naczynia w koronarografii) - należy zastosować rewaskularyzację czyli poszerzenie lub udrożnienie tętnicy. Mniej inwazyjnym i częściej stosowanym sposobem jest przeznaczyniowa plastyka z wszczepieniem stentu. Bardziej inwazyjną metodą, ale u niektórych pacjentów skuteczniejszą i jedyną właściwą, jest wszczepienie by-pasów przeprowadzane "na otwartej klatce piersiowej".Jakie są rokowania u pacjenta? Jak długo możemy żyć ze zdiagnozowaną chorobą wieńcową? Czy choroba wieńcowa pozwala normalnie funkcjonować?Chociaż wyleczenie z choroby wieńcowej nie jest możliwe, możemy z nią żyć długo i szczęśliwie. Niezbędne jest spełnienie następujących warunków: optymalna farmakoterapia, regularna aktywność fizyczna, wyeliminowanie lub ograniczenie czynników ryzyka oraz okresowe konsultacje u specjalisty. Pozwoli to na zatrzymanie progresji choroby, utrzymanie stabilnego stanu i korzystanie z życia bez większych ograniczeń. Czy pacjent z chorobą wieńcową może wykonywać pracę fizyczną? Czy istnieją przeciwwskazania?Aktywność fizyczna jest zalecana osobom z chorobą wieńcową, a praca fizyczna to jedna z jej form, dlatego większość osób z takim rozpoznaniem nie musi zmieniać charakteru pracy. Nie należy jednak wykonywać ciężkich prac fizycznych, szczególnie polegających na dźwiganiu ciężkich przedmiotów, jeśli doszło do nieodwracalnego i znacznego uszkodzenia serca. Również osoby, u których planowane jest poszerzenie tętnicy wieńcowej, powinny powstrzymać się od pracy fizycznej, ale tylko do momentu ustabilizowania stanu klinicznego.Jaki styl życia powinna prowadzić osoba z chorobą wieńcową? Istnieją dowody naukowe, że regularna aktywność fizyczna poprawia rokowanie u pacjentów z chorobami serca, a szczególnie w chorobie wieńcowej. Zalecenia Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego rekomendują co najmniej 150 min. umiarkowanego lub dużego wysiłku fizycznego tygodniowo, najlepiej 30 min. przez 5 dni w tygodniu. Nie zawsze udaje się to uzyskać w postaci rekreacyjnego uprawiania sportu, dlatego pomocna może okazać się odpowiednia reorganizacja naszego życia codziennego, np. rezygnacja z jazdy samochodem czy autobusem, a jeśli to możliwe - poruszanie się pieszo lub rowerem. Drugim ważnym elementem profilaktyki jest odpowiednia dieta, która w połączeniu z aktywnością fizyczną wyeliminuje lub zredukuje prawie wszystkie modyfikowalne czynniki ryzyka. Jeśli dołożymy do tego unikanie stresu i zaprzestanie palenia papierosów przez osoby z takim nałogiem, to możemy wtedy powiedzieć, że zrobiliśmy wszystko, co w naszej mocy, aby uchronić się przed chorobą wieńcową. Jak powinna wyglądać dieta przy chorobie wieńcowej? Co jeść, a czego unikać? Dieta powinna być bogata w błonnik i wielonienasycone kwasy tłuszczowe, np. omega-3. Warto postawić na dużą ilość produktów roślinnych, a ograniczyć tłuszcze zwierzęce, cukry i sól. Bardzo ważnym elementem diety jest unikanie produktów wysokoprzetworzonych, gdyż zawierają duże ilości soli oraz innych szkodliwych składników. Nadmiar soli w jadłospisie jest jednym z czynników rozwoju nadciśnienia tętniczego, obciążenia serca i rozwoju choroby wieńcowej.Czy przy chorobie wieńcowej można pić alkohol?Alkohol nie jest zabroniony, a spożycie odpowiedniego alkoholu w odpowiedniej ilości nie będzie zamachem na nasze zdrowie. Jedynym dozwolonym rodzajem jest czerwone wytrawne wino. Niektóre badania sugerują, że picie niewielkich jego ilości do obiadu może zmniejszać ryzyko choroby wieńcowej, wyniki innych badań dowodzą, że jest ono obojętne dla naszego zdrowia. Pewne jest natomiast, że inne rodzaje alkoholu, jak napoje wysokoprocentowe czy piwo, są szkodliwe. Należy również podkreślić, że osobom z niewydolnością serca szkodzi każda ilość alkoholu niezależnie od rodzaju.Czy choroba wieńcowa często występuje u młodych osób? Jakie są przyczyny choroby wieńcowej w młodym wieku? Biorąc pod uwagę fakt, że jednym z podstawowych czynników ryzyka choroby wieńcowej jest wiek, odsetek młodych osób w stosunku do starszych nie jest wysoki. Istotnym problemem jest jednak to, że w młodym wieku choroba wieńcowa, a zwłaszcza zawał serca może przebiegać bardziej dramatycznie. Dlaczego tak się dzieje? Starsze osoby zwykle mają rozsiane zmiany w naczyniach wieńcowych i ich serce jest już przygotowane na niedokrwienia. U nich w wyniku wieloletniego procesu powstają naczynia oboczne, które zastępują naczynia zwężone. Gwałtowne zamknięcie większego naczynia może więc nie przebiegać tak dramatycznie. Młode osoby najczęściej mają pojedynczą blaszkę miażdżycową w dużym naczyniu, a ich krążenie oboczne nie jest tak rozwinięte. W momencie pęknięcia blaszki miażdżycowej powstaje skrzeplina, która często całkowicie zamyka naczynie wieńcowe i jeśli nie zostanie szybko udrożnione, duży fragment mięśnia sercowego bezpowrotnie obumiera. Taka sytuacja często dotyka młodych aktywnych zawodowo mężczyzn, którzy mają kilka standardowych czynników ryzyka, jak: stres, otyłość i inne zaburzenia metaboliczne, nadciśnienie tętnicze, palenie papierosów oraz predyspozycje genetyczne. Co to jest niewydolność serca ? Czy może być skutkiem trwającej choroby wieńcowej?O niewydolności serca mówimy wtedy, kiedy upośledzona jest funkcja serca jako pompy, dlatego powstaje problem z utrzymaniem odpowiedniego krążenia krwi w organizmie. W łagodniejszych postaciach choroby ten problem ujawnia się jedynie w czasie wysiłku jako nadmierna męczliwość i zadyszka w czasie aktywności fizycznej. W zaawansowanym stanie serce krążenie jest upośledzone również w czasie spoczynku i duszność występuje już w czasie siedzenia czy leżenia, dodatkowo pojawiają się obrzęki, głównie kończyn dolnych.Jest wiele przyczyn niewydolności serca, a choroba wieńcowa jest jedną z najczęstszych. Jeśli niedokrwienie prowadzi do uszkodzenia mięśnia sercowego, wówczas jego kurczliwość jest obniżona, a mechaniczna praca osłabiona.Jakie są różnice między ostrą a przewlekłą niewydolnością serca? Przewlekła niewydolność serca to stan stabilny, z którym można na co dzień funkcjonować. Tę stabilizację zapewniają m.in. odpowiednio dobrane leki oraz styl życia dostosowany do możliwości organizmu. Osoba z przewlekłą niewydolnością serca ma zwykle zmniejszoną tolerancję wysiłku, natomiast nie ma obrzęków kończyn dolnych i komfort codziennego życia nie jest istotnie obniżony. W przebiegu przewlekłej niewydolności serca często występują stany pogorszenia. Jeśli do dekompensacji układu krążenia dochodzi gwałtownie, mamy do czynienia z ostrą niewydolnością serca czyli stanem zagrożenia życia wymagającym szybkiej interwencji medycznej. Podstawowym objawem jest wówczas narastająca duszność, szybki oddech, niepokój, często spadek ciśnienia tętniczego krwi, blada spocona skóra. Czasem ostra niewydolność serca pojawia się bez wcześniej rozpoznanej niewydolności serca np. w czasie rozległego zawału mięśnia sercowego i uszkodzenia ważnych struktur serca, prowadząc do gwałtownych zaburzeń krążenia krwi. Postępowanie jest uzależnione od przyczyny pogorszenia stanu oraz rodzaju uszkodzeń serca lub naczyń.Jak zdiagnozować chorobę wieńcową? Jakie badania należy wykonać? Czy EKG wykryje niedokrwienie serca?Pierwszy etap diagnostyki to wywiad z pacjentem - pytamy o dolegliwości, głównie o występowanie i charakter bólu w klatce piersiowej oraz o tolerancję wysiłku. Dobrze przeprowadzony wywiad bardzo dużo wnosi informacji na temat prawdopodobieństwa choroby wieńcowej. W dalszej kolejności przeprowadzamy badanie fizykalne czyli osłuchiwanie serca i płuc oraz pomiar ciśnienia tętniczego. Następnie analizujemy zapis EKG spoczynkowego oraz wyniki badań laboratoryjnych, w tym lipidogram, glikemię i parametry nerkowe. Do tego momentu wiemy prawie wszystko na temat czynników ryzyka choroby wieńcowej. EKG u większości pacjentów jest prawidłowe, co nie oznacza, że choroby nie ma. Zmiany zazwyczaj pojawiają się dopiero wówczas, gdy jest ono wykonane w czasie bólu w klatce piersiowej spowodowanego niedokrwieniem serca lub gdy pacjent przebył duży zawał serca. Aby sprawdzić, czy podczas intensywnej pracy serca dochodzi do jego niedokrwienia, wykonuje się próby obciążeniowe. Najpowszechniejszą tego typu próbą jest test wysiłkowy, podczas którego pacjent chodzi po bieżni lub „jedzie” na rowerze stacjonarnym. W tym czasie monitorowany jest zapis EKG, tętno, ciśnienie krwi oraz ewentualne dolegliwości. To podstawowa ze względu na dostępność, ale niedoskonała metoda, pomocna w rozpoznaniu choroby wieńcowej. Istnieją również bardziej zaawansowani badania pozwalające na ocenę niedokrwienia i żywotności mięśnia sercowego z wykorzystaniem echokardiografii, scyntygrafii czy rezonansu magnetycznego. Są one trudno dostępne, co znacznie ogranicza ich wykorzystanie.W diagnostyce choroby wieńcowej i każdej innej choroby serca należy bezwzględnie wykonać echo serca, aby poznać jego budowę, strukturę i funkcję zastawek oraz kurczliwość mięśnia sercowego.Jeśli stwierdzimy wysokie prawdopodobieństwo zaawansowanej choroby wieńcowej, wykonujemy badania pozwalające na uwidocznienie naczyń wieńcowych. W tym celu wykorzystuje się tomografię komputerową z zastosowaniem kontrastu. W niektórych przypadkach wskazane jest wykonanie koronarografii - badania inwazyjnego, które polega na wprowadzeniu prowadników i cewników przez tętnice obwodowe do ujść naczyń wieńcowych oraz podaniu środka kontrastującego. Jeśli wykryte zastanie istotne przewężenie i upośledzenie przepływu, możliwe jest jednoczasowe poszerzenie zmiany i wszczepienie stentu. Jest to zatem zabieg nie tylko diagnostyczny, ale też potencjalnie leczniczy.Z Joanna Kamińską rozmawiała kardiolog i specjalista medycyny rodzinnej dr n. med. Ewa Uścińska. Ukończyła Uniwersytet Medyczny w Białymstoku, a umiejętności zawodowe uzyskała m.in. w Klinice Kardiologii USK oraz w Oddziale Kardiologicznym Szpitala MSWiA w Białymstoku. Przez 5 lat pełniła funkcję ordynatora Oddziału Kardiologicznego Szpitala Powiatowego w Ostrowi Mazowieckiej. Posiada także wykształcenie z zakresu zarządzania - ukończyła EMBA w Ochronie Zdrowia WUM/SGH. Od kwietnia 2021 r. zajmuje się ambulatoryjną diagnostyką i leczeniem w kilku placówkach medycznych na terenie Warszawy. Interesuje się profilaktyką pierwotną i wtórną chorób układu krążenia, a jej szczególną pasją jest edukacja pacjentów na temat zdrowego stylu życia.
Czytaj dalej
Udar mózgu - objawy, przyczyny, leczenie. Ekspert tłumaczy
udar
udar
Udar mózgu to choroba mózgowo - naczyniowa, w której obumiera fragment mózgu w następstwie zaburzeń krążenia mózgowego. Jest trzecią co do częstości przyczyną śmierci, zaraz po chorobach układu sercowo-naczyniowego i po nowotworach. Jednocześnie jest najczęstszą przyczyną trwałego inwalidztwa osób dorosłych. Jakie są objawy udaru mózgu? Jak rozpoznać pierwsze objawy ostrzegawcze? Dlaczego udar nazywany jest zawałem mózgu? Ile trwa udar mózgu? Czy udar może się powtórzyć? Jak wygląda leczenie i rehabilitacja po udarze? Na te i inne pytania odpowiada kardiolog dr n. med. Ewa Uścińska.
Czytaj dalej
Polecane